عدل الهى - رکنی لموکی، محمد تقی - الصفحة ٩٠
الهى را با ترديد مواجه مىكند. براى نمونه، پاداش كسى كه در راه خدا قرض مىدهد [قرض الحسنه] پاداش مضاعف با بخشش گناهان است. «١» در مقابل، كيفر كسى كه ربا مىخورد جاودانگى در جهنم با عذابهاى سخت است. «٢» آنطور كه آشكار است اين دو عمل نيك و بد شايد فقط براى يك بار در طول زندگى يك شخص صورت گيرد، اما آيا بر خداوند عادل و حكيم، سزاوار است كه براى يك عمل نيك آنچنان پاداش گران سنگى در نظر گيرد و از طرفى براى يك عمل بد، چنين كيفر سختى مقرر دارد؟ از نظر شبهه كنندگان در بسيارى از حسابرسيهاى اخروى، مانند مثالى كه آمد، عدالت رعايت نشده است. عدالت آنجا محقق مىگردد كه بين عمل و پاداش ياكيفر آن، تناسب برقرار باشد. عدم تناسب در عمل و نتيجه آن، خود نوعى بىعدالتى است.
پاسخ هيچ گونه بى عدالتى كيفى در پاداش و كيفر اخروى وجود ندارد و چنين شبههاى بر اثر يكسان دانستن شرايط و وضع زندگى در دنيا و آخرت، پيش مىآيد. اين دو جهان تفاوتهاى بنيادينى با هم دارند. از اين رو، پيش از آنكه استدلال خود را براى رفع شبهه بيان كنيم، ضرورى است اندكى از تفاوتهاى دنيا و آخرت سخن بگوييم.
تقاوتهاى دنيا و آخرت اگرچه زندگى دنيايى و آخرتى دو بخش از حيات انسان محسوب مىشوند، و هر دو با هم زندگى انسان را تشكيل مىدهند، اما اين دو بخش از زندگى انسان، تفاوتهاى بسيارى با هم دارند كه باعث مىشود قوانين و نظامات آنها متفاوت باشد؛ همانگونه كه بين زندگى در رحم و زندگى در دنيا تفاوتهايى وجود دارد. از مهمترين تفاوتهاى زندگى دنيايى و آخرتى عبارت است از:
ثبات و تغيير: در دنيا، حركت و تغيير هست. جانداران در اين دنيا، يك مرحله تولد دارند، سپس رشد مىكنند و به تكامل مىرسند، آنگاه نوبت پيرى فرا مىرسد و در پس آن مىميرند. در جهان آخرت، مراحل رشد و پيرى و مرگ وجود ندارد. آنجا جهان ثبات است.