عدل الهى - رکنی لموکی، محمد تقی - الصفحة ٤٨

است، چنين پندارى نيز مساوى اعتقاد به تفويض و مستلزم انكار ربوبيت و خالقيت خداوند است.
اكنون كه اهميت مسئله قضا و قدر و ارتباط آن با موضوع بحث آشكار گرديد، خواهيم كوشيد ديدگاه صحيح درباره اين مسئله را كه همان ديدگاه شيعى است، تبيين كنيم.
اقسام قضا و قدر با توجه به مفهوم قضا و قدر، مى‌توان براى آنها تقسيماتى در نظر گرفت:
١. قضا و قدر در تكوين و تشريع «١»: قضا و قدر تكوينى آن است كه هر پديده‌اى در عالم، علت و اندازه‌اى دارد. چيزى بى علت و اندازه پديد نمى‌آيد و حكم و فرمان در جهان تكوين به ايجاد و آفرينش موجودات بر مى‌گردد. گاه ايجاد، بى واسطه به دست الهى است (: بالمباشره) و گاه با واسطه (: بالتسبب). بدين سان، قضاى الهى هر آن چيزى است كه در جهان آفرينش به فرمان خداوند ايجاد مى‌پذيرد، خواه بى واسطه و خواه با واسطه و از طريق نظام علت و معلول.
قدر الهى در تكوين عبارت از اندازه ايجادهاست؛ مثلًا پديد آمدن جنين انسانى از پدر و مادر، فرمان تكوينى خداوند و قضاى الهى است؛ اما زمان تولد و مرگ و چگونگى آنها و ويژگيهاى جنين درقدر الهى است كه رقم مى‌خورد. قرآن كريم مى‌فرمايد:
بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِذَا قَضَى‌ أَمْراً فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (بقره: ١١٧)
هستى بخش و به وجود آورنده آسمانها و زمين اوست و هنگامى كه فرمان وجود چيزى را صادر كند، تنها مى‌گويد: موجود باش و آن چيز، بيدرنگ موجود مى‌شود.
ايمان به قضا و قدر تكوينى، در حقيقت، اعتقاد به قانون عليت و نظام علت و معلول و حدود و كيفيّات و كميّات درجهان آفرينش است كه دو نكته از آن برمى خيزد:
اول، آنكه هيچ پديده‌اى بى علت در جهان به وجود نمى‌آيد؛ دوم، آنكه علة العلل همه پديده‌ها، خداوند متعال است.
اين برداشت از قضا و قدر نه تنها مقابل انگيزش انسان نيست، بلكه او را بر مى‌انگيزاند تا براى ارتقاى جايگاه خويش در زندگى بكوشد و علل واقعى حوادث را بشناسد و از امورى مثل تصادف و اتفاق، خرافه و شانس و ... بپرهيزد.