عدل الهى - رکنی لموکی، محمد تقی - الصفحة ٢٨

خلاصه درس‌ مسئله عدل ارتباطى وثيق با مسئله جبر و اختيار دارد كه در آيات قرآن به آن اشاره شده است.
اختلاف نظر در مسئله جبر و اختيار و به تبعيت از آن بحث عدل، در زمان پيامبر (ص) مطرح بود، اما پس از رحلت آن حضرت (ص) دسته بنديهايى با ديدگاههاى مختلف در اين باره پديد آمد.
ديدگاههاى اصلى درباره عدل به مكتب معتزله و اشاعره مربوط است. مكتب معتزله، كه موسس آن واصل بن عطاء است، به اختيار انسان در افعال خود معتقد است و عدل الهى را قبول مى‌كند و مكتب اشاعره، كه موسس آن ابوالحسن اشعرى است، طرفدار جبر است. سخن اشاعره، انكار عدل الهى را به دنبال دارد. مذهب تشيع با تصحيح و تبيين بهتر، با مكتب معتزله هم عقيده است.
منشا گسترش بحث جبر و اختيار در ميان مسلمانان، آموزه‌هاى قرآن كريم است اگرچه عوامل ديگرى مانند حوادث اجتماعى، اختلافات سياسى و بروز جنگهاى داخلى را نمى‌توان از نظر دور داشت.
پيرو بحث عدل، مسئله حسن و قبح ذاتى بروز كرد. اشاعره حسن و قبح ذاتى افعال را نپذيرفتند و معتقد بودند كه هر آنچه خداكند حسن است. معتزله و نيز با اندكى اختلاف، شيعه معتقد گشتند كه حُسن و قبح افعال در ذات آنهاست كه عقل انسان آن را درمى يابد.
پرسش‌ ١. چرا پيشينه بحث عدل با مسئله جبر و اختيار گره خورده است؟
٢. چرا امويان اعتقاد به جبر را تبليغ مى‌كردند؟
٣. مكتب معتزله درباره عدل الهى و جبر و اختيار انسان چه مى‌گويد؟
٤. مكتب اشاعره درباره عدل الهى و جبر و اختيار انسان چه مى‌گويد؟
٥. علل روآوردن مسلمانان به مسئله جبر و اختيار را بنويسيد.
٦. حسن و قبح ذاتى را تعريف كنيد و اقوال مختلف در آن را بنويسيد.