درس پنجم: جبر و تفويض (١)
از مسائلى كه ارتباط نزديكى با بحث عدل الهى دارد، سرنوشت انسان است. سرنوشت انسان از آن جهت كه مربوط به خود انسان است، بحث جبر و اختيار را پيش مى‌كشد و از آن جهت كه مربوط به خداوند است، بحث قضا و قدر را مطرح مى‌نمايد. از اين رو، ما در درسهاى پيش رو، مباحث جبر و اختيار و قضا و قدر را پى مى‌جوييم. اعتقاد صحيح درباره مسائل فوق، باور صحيح درباره عدل الهى را به دنبال دارد. خاستگاه و پيشينه عدل الهى با مباحث جبر و اختيار و قضا و قدر، مشترك است. از آنجا كه در دروس گذشته اين مطلب بيان شد، از تكرار آن خوددارى و اصل نظريه‌ها و ديدگاهها را بررسى مى‌كنيم.
معانى جبر جبر در لغت، مخالف قدر «١» و معناى آن نفى اختيار و اراده از انسان در اعمال و رفتارش است.
جبر در اصطلاح علم كلام بدان معناست كه خداوند بندگانش را بر آنچه مى‌كنند، مجبور كرده است در كار نيك يا بد؛ به گونه‌اى كه بنده در اين باره، اراده و اختيار ترك فعل و سرپيچى را ندارد. پيروان اين نظريه را «جبريون» گويند.
اشاعره مشهورترين فرقه اسلامى‌اند كه به جبر اعتقاد دارند. جبريون معتقدند هر چه براى انسان پديد مى‌آيد، همان سرنوشت از پيش تعيين شده اوست و او اختيارى از خود ندارد.
اقسام جبر اعتقاد به جبر، بر چند طريق مطرح شده است: