عدل الهى - رکنی لموکی، محمد تقی - الصفحة ١٠٧
آگاهى. شفاعت كنندگان با اين دو ويژگى بر مدار حق شفاعت مىكنند و بيهوده كسى را، كه لياقت شفاعت ندارد، شفاعت نمىكنند. همچنين شفاعت آنان از روى علم و آگاهى بر امور، به خصوص بر اعمال اشخاصى است كه شفاعت مىشوند.
شفاعت شوندگان نيز بايد داراى شرايطى باشند. البته شرطهاى شفاعت شوندگان در يك نگاه كلى، به اجمال در شريعت بيان شده است؛ زيرا تربيت دينى ايجاب مىكند كه گناهكاران را بر گناه جسارت نبخشد و آنان را در خوف و رجا نگاه دارد. برخى از اين شرايط در متون دينى آمده است؛ از جمله:
رضايت پروردگار: اولين شرط براى پذيرش شفاعت، اين است كه خداوند از شفاعت شونده راضى باشد. قرآن كريم مىفرمايد:
... وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَى وَهُم مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ (انبياء: ٢٨)
و آنها [شفيعان] جز براى كسى كه خدا [از او] راضى است، شفاعت نمىكنند، و از ترس او بيمناكاند.
قرآن كريم بيش از اين، شفاعت شوندگان را وصف نكرده است، اما مىتوان از قيد «رضايت پروردگار» استنباط كرد كه مراد آن است كه خداوند از ايمان آنان راضى است نه اعمال و رفتارشان. پس شفاعت شوندگان مومنانى اند كه گناهانى دارند و بدين روى نيازمند شفاعت اند. «١» ايمان: آيات فراوانى دلالت دارند كه كفار در جهنم قرار گرفته، شفاعت هيچ كسى برايشان سود ندارد. براى نمونه قرآن از قول كافران مىگويد:
وَمَا أَضَلَّنَا إِلَّا الْمُجْرِمُونَ، فَمَا لَنَا مِن شَافِعِينَ، وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ (شعراء: ٩٩- ١٠١)
و گمراه نكرد ما [: كافران] را جز گمراهان، پس نيست براى ما شفاعت كنندهاى و نه دوست حمايت كنندهاى.
شرك نورزيدن: پس از كفر، شرك از عواملى است كه نعمت شفاعت را از انسان دور مىسازد.
قرآن مىفرمايد:
إِنَّ اللّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذلِكَ لِمَن يَشَاءُ. (نساء: ٤٨)
خداوند هرگز شرك را نمىبخشد، و پايينتر از آن را براى هركس بخواهد مىبخشد.