فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٩٧ - سهم مؤلفة قلوبهم اختصاص به زكوة ندارد

اين موارد سهمى از زكوة به آنان داده مى‌شود تا تأليف قلوب آنها حاصل گردد. [١]

فقهاى شافعيه معتقدند: «مؤلفة قلوبهم» چهار طايفه هستند:

گروه اول:

افراد ضعيف الايمانى هستند كه تازه اسلام آورده‌اند و به آنان از زكوة داده مى‌شود تا اسلامشان قوى گردد.

گروه دوم:

آنانيكه اسلام آورده‌اند و در عشيره خود داراى مقام و منزلتى هستند كه هرگاه به آنان كمك كنيم ديگر كفار نيز اسلام بياورند. [٢]

گروه سوم:

مسلمانان قوى الايمان مى‌باشند كه انتظار مى‌رود با دادن زكوة به آنان شرّ كفارى كه در پشت سر آنان قرار گرفته‌اند بدانوسيله دفع گردد.

گروه چهارم:

كسانى هستند كه شرّ مانعين زكاة را دفع مى‌كنند. [٣]

بر طبق نظريه فقهاى حنفيه، «مؤلفة قلوبهم» سهمى از زكوة ندارد و مدرك و مستند آنان در اين زمينه رفتار خليفه اول نسبت به «مؤلفة قلوبهم» مى‌باشد. [٤]

«مؤلفة قلوبهم» در زمان خلافت خليفه اول از زكوة منع شدند و عملاً اين بخش از احكام سياسى اسلام تعطيل گرديد. به اعتقاد شيعه اين عمل خلاف شريعت بوده و در نظر اهل سنت اجتهاد محسوب شده است.

بدون ترديد تأليف قلبها در مورد هر دو گروه كفار و مسلمانان متحقق مى‌گردد، الا اينكه «مؤلفة قلوبهم» در زمان پيامبر اكرم (ص) كسانى بودند كه به آنها از زكوة و از غير زكوة بيشتر از ديگران داده مى‌شد و آنها به ظاهر از كفار نبودند و اظهار اسلام مى‌كردند ولى از نظر ايمان ضعيف بودند و در ميان قوم خويش از اشراف و بزرگان محسوب مى‌شدند مانند: ابوسفيان و اقرع و عينيه و امثال آنها، ابن جنيد در اين مورد گفتار مشابهى دارد مى‌گويد: پيامبر اكرم (ص) اينان را خوب مى‌شناخت كه به زبان، اظهار دين مى‌كنند و مسلمين و پيشوايان را كمك مى‌نمايند و جز قلبشان با آنان هستند.

فقهاى شيعه معمولاً عنوان مؤلفة قلوبهم را به كفار اختصاص داده و شهيد اول در كتاب «الدروس» و محقق حلّى در كتاب «شرايع الاحكام» و سيد بن زهره در كتاب «الغنيه» و علامه حلى در كتاب «ارشاد الاذهان» و مؤلف «مصباح» بر اين نظريه تصريح

[١] . همان.

[٢] . همان.

[٣] . همان.

[٤] . همان.