فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٧ - مبحث نهم مقررات ممنوعه عمليات غير مجاز جنگى

حديثى از پيامبر اسلام (ص) چنين بيان شده است:

(تا مى‌توانيد فرزندان عبد المطلب را بجاى كشتن اسير بگيريد زيرا آنان به اجبار به جبهه آمده‌اند) [١] .

از تعليلى كه در حديث آمده است مى‌توان تعميم حكم نسبت به غير از فرزندان عبد المطلب را استفاده نمود.

[٤] ٧. كشتن افرادى كه در جبهه دشمن هستند ولى نمازگزار و يا حتى تظاهر به اسلام مى‌كنند، هر چند اطمينانى به صداقت آنان در اظهار شهادتين نيست.

هنگامى كه يكى از اهالى فدك كه از ترس سپاه اسلام شهادتين بر زبان آورده بود، توسط اسامة بن زيد به قتل رسيد. رسول خدا (ص) بر آشفت و به وى فرمود: كسى را كه شهادتين مى‌گفت كشتى‌؟ او در جواب گفت آن مرد از ترس و براى زنده ماندن شهادتين را بر زبان آورد، رسول خدا (ص) در پاسخ فرمود: تو نه زبانش را پذيرفتى و نه از دلش آگاهى يافتى‌؟ [٢]

٤٨. تعرض به افراد نا آگاه، ابله و يا ديوانه كه در احاديث در رديف افرادى كه در جنگ مصونيت دارند نام برده شده‌اند [٣] .

آنچه كه طى ٤٨ مورد از متون احاديث و تواريخ و كتب فقهى٤ استخراج گرديد، گرچه استقراء كامل نيست ولى اهم موارد عمليات ممنوع نظامى در جهاد را در بر دارد و از مجموع آن روح انساندوستى و اهتمام اسلام به تقليل هر چه بيشتر خونريزى و تخريب در جهاد به روشنى آشكار مى گردد.

در پايان اين بحث لازم به تذكر است كه از ديد بحثهاى تخصصى فنى شايد ممنوعيت در بسيارى از اين موارد ذكر شده است، حالت تحريمى نداشته و به اصطلاح فقها از باب

[١] . رك: جامع‌الاحاديث الشيعه، ج ١٣ ص ١٧٧ و كنزالعمال، ج ١٠ ص ٢٤٦.

[٢] . بحارالانوار، ج ١٩ ص ١٤٧ و سنن بيهقى، ج ٨ ص ١٩٢.

[٣] . ر. ك: سنن بيهقى، ج ٩ ص ٩١ و تذكرة‌الاحكام، ج ١ ص ٤١٢.

[٤] . در مورد مباحث فقهى عمليات نظامى ممنوع رك: الجمل و العقود، ص ٦٢ المبسوط، ج ٢ ص ١١ و الجامع للشرايع، ص ٢٣٥ و مختصرالنافع، ص ٢٢٧ و السرائر ص ١٦٨ و الشرايع، ص ٢٠٣ و جامع‌المقاصد، ج ٣ ص ٣٨١ و الفقه‌الاسلامى و ادلته، ج ٦ ص ٤٢٣ و المغنى، ج ١٠ ص ٢١٢ و احكام‌القرآن، ج ٥ ص ٢٧٤ و بداية‌المجتهد، ج ٣ ص ٢٧٠.