فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٤٩ - نوع اموال غنيمت گرفته شده

اصليش بازگردانند.

با ملاحظه صراحت آيه ٧٥ سوره نساء مى‌توان به عمق اين تكليف الهى و انسانى پى برد:

(وَ م [١] ٦ [٤] ٨;ا لَكُمْ لاٰ تُقٰاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اَللّٰهِ وَ اَلْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ اَلرِّجٰالِ وَ اَلنِّسٰاءِ وَ اَلْوِلْدٰانِ اَلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنٰا أَخْرِجْنٰا مِنْ هٰذِهِ اَلْقَرْيَةِ اَلظّٰالِمِ أَهْلُهٰا وَ اِجْعَلْ لَنٰا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا" وَ اِجْعَلْ لَنٰا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيراً).١

در اين آيه گرچه خطاب به عموم امت اسلامى است كه براى نجات و يارى مردان، زنان و كودكانى كه تحت ستم قرار دارند بشتابند لكن به طور ضمنى اشاره بر اين نكته نيز دارد كه خود افراد به استضعاف كشيده شده، نيز بايد در اين قيام جهادى تشريك مساعى داشته و ديگر مسلمانان را در يارى رساندن به آنان مساعدت نمايند.

شأن نزول آيه نيز مربوط به مسلمانانى است كه بعد از هجرت پيامبر اسلام (ص) در مكه ماندند و تحت فشار و شكنجه قريش قرار گرفتند. [٢]

سرانجام پيامبر اكرم (ص) در سال ششم هجرى به ياريشان شتافت و در سال (هشتم ه‌. ق) مكه را آزاد و تصويرى روشن از عمل به آيه فوق را ارائه داد.

در آيه ٩٦ همين سوره، مستضعفان به‌خاطر قيام نكردن به وظيفه جهادى مورد سرزنش قرار گرفته و از آنان به

(ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ)

(ظالمان بر خويشتن) ياد شده است.

خداوند در آيات متعدد قرآن به مستضعفان و كسانى كه مى‌خواهند از ستم رهايى يابند و حق خويش را به‌دست آورند و به حاكميت خدا بازگردند وعده يارى و نصرت داده و وعده خويش را تخلف ناپذير معرفى كرده است. [٣]

وضعيت سياسى سرزمينهاى اسلامى تصاحب شده توسط دشمن در آيه: (وَ لَنْ يَجْعَلَ اَللّٰهُ لِلْكٰافِرِينَ عَلَى اَلْمُؤْمِنِينَ سَبِيلاً ")٤ مشخص گرديده و هيچ فرد و گروه و دولت مسلمانى

[١] . نساء، آيه ٧٥. (شما را چه مى‌شود كه در راه خدا و براى آزادى مستضعفان جهاد نمى‌كنيد و مردان و زنان و كودكان مستضعفى كه از خدا مى‌طلبند آنها را از سرزمينى كه مردمى ظالم آن را تصاحب كرده‌اند نجات دهد و مى‌خواهند خداوند براى آنان پشتيبانى بفرستد و آنان را يارى رساند).

[٢] . رك: فيض كاشانى، تفسير الصافى، ج ١ ص ٤٣٥.

[٣] . مانند سوره‌هاى: اعراف، آيه ١٣٧، قصص، آيه ٥ و نور، آيه ٥٥.

[٤] . نساء، آيه ١٤١.