فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٥٢ - غنيمت و فىء

غنيمت و فىء

اكثر فقهاى شيعه دو اصطلاح غنيمت و فىء را به دو معنى متفاوت و داراى احكام متمايز تفسير نموده‌اند.

غنايم اموالى است كه در جنگ و از طريق قهر و غلبه از دشمن به دست مى‌آيد و فىء عبارت از اموالى است كه بدون جنگ به تصرف سپاه اسلام درآيد. [١]

غنايم جنگى به ترتيب خاصى كه توضيح داده خواهد شد، بين رزمندگان تقسيم مى‌شود ولى «فىء» متعلق به امام و دولت اسلامى است.

فقهاى شيعه در اين حكم اتفاق نظر دارند لكن اكثر فقهاى اهل سنت «فىء» را به درآمدهاى ديگر دولت اسلامى مانند جزيه و خراج توسعه داده و آن را متعلق به عموم مسلمانان و در اختيار دولت اسلامى دانسته‌اند. [٢]

در روايات اهل بيت (ع) در اين مورد نكات قابل توجهى ديده مى‌شود كه به برخى از آنها اشاره مى‌نماييم:

١. فىء متعلق به همه مسلمانان است. [٣]

٢. فىء به غنيمت نيز اطلاق مى‌گردد. [٤]

٣. فىء و غنيمت مانند دو كلمه فقير و مسكين است كه به هنگام جمع بين دو كلمه دو معنى متفاوت دارند لكن به هنگام افتراق، قريب‌المعنى هستند. [٥]

٤. فىء حكم خمس را دارد. [٦]

در منابع روايى اهل سنت نيز موارد مشابهى وجود دارد كه برخى از آنها را ذكر مى‌نماييم:

الف - «فىء» متعلق به رسول خدا (ص) است. [٧]

[١] . در آيات ٦ و ٧ سوره حشر اصطلاح «فىء» بكار برده شده: (وَ مٰا أَفٰاءَ اَللّٰهُ عَلىٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ ^ مٰا أَفٰاءَ اَللّٰهُ عَلىٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ اَلْقُرىٰ‌...) و (فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لاٰ رِكٰابٍ‌) آن را از غنيمت كه با استفاده از قواى قهريه است متمايز نموده است.

[٢] . رك: سرخسى، المبسوط، ج ١٠ ص ٧ و المغنى، ج ٣ ص ٩٢.

[٣] . رك: وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٧، ٧٤ و ٨٩.

[٤] . همان، ص ٥٨ و ٨١.

[٥] . همان، ص ٤٠٢.

[٦] . همان، ص ٨٧ و ٢٧٧.

[٧] . رك: مسند احمد بن حنبل، ج ١ ص ٢٠٨.