ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٧ - ميراث مكتوب

ميراث مكتوب‌

مكتبى شيرازى (درگذشته پس از ٨٩٥ ه. ق) شاعر هم‌عصر با بافغانى و اهلى شيرازى و شاگرد جلال‌الدّين، محمّد دوانى بوده است.

مكتبى كلمات عليّه (سخنان حضرت على (ع)) را در خراسان به توصيه ملك‌على به نظم كشيده است.

شاعر اين كلمات را از كتاب «نثراللئالى» برگزيده و پس از ترجمه هر سخن در چند بيت، با حكايتى منظوم آن را شرح كرده است. بعضى از داستان‌هاى كلمات عليّه بازنويسى حكايت‌هايى از متون فارسى مانند شاهنامه، مرزبان‌ناممه و منطق‌الطير است.

شمار اين كلمات صد بوده، ليكن اثر حاضر، شامل هفتاد كلمه است و آشكارا پيداست كه از آن بخش‌هايى، از جمله مقدّمه آن، ساقط شده است.

زبان بى‌تكلّف و نزديك به محاوره، اين ظرفيت و امكان را به شعر مكتبى داده است كه در جاى جاى سخن خود، در ترجمه كلمات يا در بيان نتايج داستان‌ها به ايراد عباراتى موجز و به شكل امثال بپردازد، به‌گونه‌اى كه تعداد قابل ملاحظه‌اى از آنها در امثال و حكم دهخدا راه يافته است.

اثر ديگر مكتبى شيرازى ليلى و مجنون است كه يكى از معروف‌ترين و زيباترين نظريه‌هاى ليلى و مجنون نظامى است.