ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٦ - هزاره گرايى در جهان اسلام

هزاره‌گرايى در فلسفه تاريخ مسيحيت‌

حسين توفيقى‌

بخش پايانى‌

اشاره: هزاره‌گرايى ميراث قديم اديان است كه امروزه در جوامع مسيحى بيش از ساير جوامع تجلى يافته است.

در قسمت اول اين مقاله نويسنده به بررسى جريان منجى‌گرايى در آيين يهود و مسيحيت پرداخته و به تفصيل در مورد انتظار در مسيحيت و ريشه‌هاى هزاره‌گرايى مسيحى سخن گفت.

در اين قسمت از مقاله نويسنده پس از اشاره مختصرى به برخى از رگه‌هاى هزاره‌گرايى در آيين اسلام به بررسى بازتابهاى عينى هزاره‌گرايى در اعصار جديد مى‌پردازد.

هزاره‌گرايى در جهان اسلام‌

پژوهشگران دريافته‌اند كه هزاره‌گرايى تقريبا در همه فرهنگهاى دينى و اجتماعى جهان يافت مى‌شود. برخى از مسلمانان نيز تصور كرده‌اند كه قرآن مجيد نيز در آيه‌اى از هزاره‌گرايى سخن گفته است:

يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ‌[١] برخى از مفسران اين آيه را مربوط به روز قيامت مى‌دانند، در حالى كه روز قيامت از نظر قرآن پنجاه هزار سال است.[٢] اينك به نشانه‌هاى از وجود هزاره‌گرايى در جوامع اسلامى اشاره مى‌كنيم:

١- مسلمانان از همان آغاز، پايان جهان و فرارسيدن روز داورى را نزديك مى‌دانستند. پس از چندى، برخى گفتند كه عمر جهان ٦٠٠٠ سال است و حضرت رسول اكرم، صلى‌الله عليه‌وآله، در ميانه هزاره ششم برانگيخته شده و عمر اسلام ٥٠٠ سال خواهد بود. پس از سپرى شدن آن مدت و پايان نيافتن جهان، گفته شد عمر جهان ٧٠٠٠ سال است و حضرت رسول اكرم، صلى‌الله عليه‌وآله، در آغاز هزاره هفتم مبعوث شده و عمر اسلام ١٠٠٠ سال خواهد بود. ارقام ديگرى نيز در زمانهاى گوناگون مطرح شده است.[٣] برخى از عارفان فاصله ميان رحلت‌حضرت رسول اكرم، صلى‌الله عليه‌وآله، تا ١٠٠٠ سال پس از آن را «روز محمدى» ناميده‌اند.[٤]

٢- بابا طاهر عريان كه در حدود سال ١٠٠٠ م. (برابر با ٣٩١ ق.) به دنيا آمده، مى‌گويد:

مو آن بحرم كه در ظرف آمدستم چو نقطه بر سر حرف آمدستم به هر الفى الف قدى بر آيه الف قدم كه در الف آمدستم‌

٣- حكيم خاقانى شروانى‌