ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧١ - ٢- اخبار عرض اعمال
١- مساله علم امام
با توجه به مسئوليتهاى مهمى كه امام، در بينش اسلامى، در نظام هستى و جامعه اسلامى عهدهدار است و مردم هم ملزم به تبعيت كامل و پيروى بىچون و چرا از او هستند اقتضاى طبيعى چنين حقيقتى آن است كه امام در تمام زمينهها اعم از امور دينى و دنيوى و كلى و جزئى و همينطور آنچه مربوط به هدايت مردم است علم و اطلاع كاملى داشته باشد. حتى براين اساس شيعه معتقد است اولا امام بايد اعلم اشخاص باشد، ثانيا علم او همانند علم پيامبر حضورى، موهبتى و عام و فراگير باشد. لذا در بخشى از روايات وقتى به توصيف علم امام پرداخته مىشود از كم و كيف آن با تعابيرى چون علم به «ما كان و ما يكون و ما هو كائن» ياد مىشود؛ به عنوان مثال در اصول كافى مرحوم كلينى بابى را تحت عنوان «ان الائمه يعلمون علم ما كان و ما يكون و انه لا يخفى عليهم شئ» ارائه نموده است و يا مرحوم علامه مجلسى حدود بيست و دو روايت در جلد بيست و شش بحار نقل كرده است كه برطبق مفاد آنها امام نسبتبه همه آنچه در آسمان و زمين و بهشت و جهنم تا قيامت واقع مىشود عالم است و چيزى نيست كه ائمه، عليهمالسلام، نسبتبه آن علم نداشته باشند.
از دقت در مضمون اين دسته از روايات بخوبى معلوم مىشود كه ائمه اطهار، عليهمالسلام، كه از جمله آنها وجود مبارك امام زمان، عليهالسلام، مىباشند از عملكردها و رفتار و حتى نيتهاى شيعيان خود باخبر مىشوند بعلاوه در اين خصوص از وجود مبارك حضرت بقيةالله، عليهالسلام، روايتى وارد شده است:
لايعزب عنا شيئمن اخباركم.[١]
هيچ يك از اخبار شما از ديدما پنهان نمىماند. ما بر همه امور شما اطلاع پيدا مىكنيم ...
بنابراين كوچكترين جايى براى شك در احاطه علم امامزمان، عليهالسلام، برتمام شؤون احاد مردم باقى نمىماند.
٢- اخبار عرض اعمال
با مراجعه به قرآن كريم و روايات معصومين، عليهمالسلام، اين نكته هم بخوبى استفاده مىشود كه پيامبر، صلىالله عليهوآله، و امامان، عليهمالسلام، براعمال امت آگاهى دارند. در قرآن كريم مىخوانيم:
قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ ...[٢]
اى پيامبر به مردم بگو: اعمال و وظايف خود را انجام دهيد و بدانيد كه خدا و رسولش و مومنان اعمال شما را مىبينند ...
رواياتى كه در اين زمينه وارد شده استبسيار زياد است از جمله در تفسير همين آيه از امام صادق، عليهالسلام، نقل شده است كه آن حضرت فرمودند:
تمام اعمال مردم هر روز صبح به پيامبر اكرم، صلىالله عليهوآله، عرضه مىشود اعمال نيك و اعمال بد. بنابراين مراقب باشيد ...[٣]
ويا در روايتى عبدالله بن ابان زيات مىگويد به حضرت رضا، عليهالسلام، عرض كردم كه براى من و خانوادهام دعايى بكنيد. حضرت فرمودند:
مگر من دعا نمىكنم؟ به خدا سوگند اعمال شما در هر روز و شبى برمن عرضه مىشود لذا در هر مورد كه مناسب باشد دعا مىكنم
عبدالله مىگويد اين حرف امام، عليهالسلام، براى من تعجب آور بود كه اعمال ما هر روز و شب بر امام، عليهالسلام، عرضه شود امام، عليهالسلام، وقتى متوجه تعجب من شدند خطاب به من فرمودند:
آيا كتاب خداوند عزوجل را نمىخوانى آنجا كه مىفرمايد:
وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ.
و در ادامه آن امام رضا، عليهالسلام، فرمودند:
به خدا سوگند در اين آيه مراد از مؤمنون علىبنابىطالب، عليهالسلام، است.[٤]
از آنجا كه همه ائمه، عليهالسلام، به منزله نفس و احدند و همه آنها لذا يك نور هستند از هر حكمى كه به يكى از آنها ثابتشود به بقيه هم ثابتخواهد شد.
بنابراين از مفاد اين دسته از روايات و روايات عرض اعمال در شبهاى قدر به ساحت مقدس امام زمان، عليهالسلام، بخوبى معلوم