حضرت باشد. علاوه بر اين، تصريح مى‌كند كه اين دو، جدا شدنى نيستند. مفهوم اين جمله آن است كه هر كس به يكى از آن دو به تنهايى عمل كند، بر ضلالت و گمراهى خواهد بود؛

ب) حديث غدير: «من كنت مولاه فعلىّ مولاه»؛[١]

ج) حديث سفينه: «الا إنّ مثل اهل بيتى فيكم مثل سفينة نوح من قومه؛ من ركبها نجا و مَن تخلّف عنها غرق»؛[٢]

د) حديث منزلت و وصايت: «أنت منّى بمنزلة هارون من موسى»؛[٣]

ه) حديث امان‌ «... و أهل بيتى أمان لامّتى من الاختلاف ...»[٤]

و) احاديث ائمه اثنى عشر: «لا يزال الدّين قائما حتّى تقوم الساعة أو يكون عليكم اثنى عشر خليفة كلّهم من قريش».[٥]

در اين حديث شريف نيز، پيامبر (ص) تعداد جانشينان خود را دوازده تن معرفى كرده است.[٦]

پندارهاى غير واقعى در مورد شيعه‌

چنان‌كه تا اينجا معلوم شد، تاريخ پيدايش و ظهور عقايد و بنيان تفكّر شيعى، در زمان رسول اكرم (ص) و از سخنان آن حضرت راجع به اميرمؤمنان، على بن ابى طالب (ع) و امامان بعد از او شكل گرفته، نقطه اوج آن در سقيفه بوده است و در جريان حكومت امام اوّل- سال‌هاى ٣٥ تا ٤٠ ه. ق.

- كاملًا ملموس و آشكار شد.

ولى ظاهراً عدّه‌اى به دليل قبول نكردن اين موضوع يا نداشتن آگاهى‌هاى ابتدايى يا غرض‌ورزى‌ها، شيعه را مولود مسائل ديگرى مى‌دانند.

مهم‌ترين نظريّه‌ها و پندارها در اين باره عبارتند از:

- پيدايش شيعه بعد از جريان سقيفه رخ داده است؛

- تشيّع، مولود جنگ صفّين است؛

- افكار فردى يهودى به نام عبدالله بن سباء، نقطه آغاز تفكّر شيعى است؛

- شيعه متأثّر از افكار زرتشتى و ايرانيان آن زمان است؛

- شيعه در زمان آل بويه و صفويّه ايجاد شده است.

كسانى كه پيدايش شيعه را به جريان سقيفه پيوند مى‌دهند، بر اين باور نيستند كه گروهى- بنا بر سخنان پيامبر اكرم (ص)- حضرت على (ع) را افضل از ديگران مى‌دانستند؛ آنها معتقدند در بحران به وجود آمده پيرامون انتخاب خليفه، اين فكر ناگهان به اذهان بعضى مثل زبير، سلمان، مقداد و ابوذر خطور كرد كه ايشان هم پسر عمّ و داماد پيامبر (ص) را براى خلافت معرفى كنند؛ ولى با توجّه به آنچه مطرح شد، چنين تحليلى از پيدايش يك تفكّر و مكتب، سطحى به نظر مى‌آيد كه بيش از اين هم در جواب آن، سخن گفتن روا نيست.

امّا اينكه بعضى ديگر، تشيّع را مولود جنگ صفّين دانسته‌اند، به خاطر اشتباهى است كه بين «پيدايش» و «ظهور» يك مكتب شده است. تشيّع در زمان رسول خدا (ص) و از سخنان آن حضرت پديد آمده و طبيعى است زمانى كه اميرمؤمنان (ع)- در سال ٣٥ ه. ق.- به خلافت رسيد، شيعه رشد يافته و ظهور پيدا كرد؛ به خصوص در جنگ صفّين كه شيعيان آن حضرت از هواداران معاويه به طور واضح جدا مى‌شوند.

رايج‌ترين مطلبى كه در اين مورد ذكر شده، پيدايش شيعه توسط فردى به نام عبدالله بن سباء است كه افكار او را پايه و سرآغاز تفكّر شيعيان مى‌دانند و اكثر نويسندگان اهل سنّت مثل ابن اثير، ابن كثير، ابن خلدون، احمد امين و رشيد رضاء اين مطلب را بيان كرده‌اند.

«عبدالله بن سباء» كيست؟

اوّلين تاريخ نويسى كه نام عبدالله بن سباء و داستان او را ذكر كرده، طبرى است.[٧] او مى‌گويد:

عبدالله بن سباء يهودى زاده‌اى بود كه به ظاهر اسلام آورد و بعد به سفر در شهرهاى مسلمانان پرداخت و افكار خاصّ خود را كه از جمله آنها جانشينى حضرت على بن ابى طالب (ع) از رسول خدا (ص) بود، در ميان مردم منتشر كرد.