ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٣ - تعاريف گوناگون از «شيعه» به عنوان يك جماعت متمايز سياسى، مذهبى

تعاريف گوناگون از «شيعه» به عنوان يك جماعت متمايز سياسى، مذهبى‌

در اينجا، براى روشن‌تر شدن اين موضوع، به بعضى از تعريف‌هاى گوناگون كه با هدف بيان وجه تمايز شيعه از ديگر شاخه‌هاى اسلامى ارائه شده‌اند، اشاره مى‌كنيم:

١. ابوحاتم رازى، از كهن‌ترين فرقه نگاران، اين لقب را ويژه كسانى مى‌داند كه در زمان رسول خدا (ص) با حضرت على (ع) انس و الفتى داشتند و بر آن است كه اين لقب، بعداً ويژه كسانى شد كه به برترى حضرت على (ع) قائل شدند.[١]

نوبختى و اشعرى قمى نيز چنين عنوانى را ويژه دسته‌اى مى‌دانند كه در زمان پيامبر اكرم (ص) همراه و معتقد به امامت و جانشينى حضرت على (ع) بعد از پيامبر (ص) بودند.[٢]

از نگاه ابوالحسن اشعرى نيز «شيعه»، يعنى همراهى و پيروى از حضرت على (ع) و برتر دانستن آن امام بر ساير اصحاب پيامبر (ص).[٣]

احمد امين از نويسندگان معاصر نيز تقريباً سخن اشعرى را تكرار كرده و بنا بر گفته او، «تشيّع» در معناى اوّليه و ساده‌اش، قول به اولويّت حضرت على (ع) نسبت به ساير اصحاب است؛ البتّه وى مبناى اين برترى را شايستگى ذاتى آن امام و خويشاوندى وى با پيامبر (ص) مى‌داند.[٤]

شهيد ثانى، جايگاه برتر آن حضرت را در باب امامت دانسته است؛ امّا از سوى ديگر، اعتقاد به امامت ديگر امامان شيعه را در تعريف آن دخيل نمى‌داند.[٥]

بنا به سخن مصطفى كامل شيبى، نويسنده معاصر، جوهر تشيّع ايمان به حق، منصوص و الهى حضرت على (ع)، در امامت و افضليّت او بر همه صحابه مى‌باشد.[٦]

ملاحظه مى‌شود كه در ويژگى‌هاى مورد اشاره، تنها سخن از اعتقاد به «برترى و تقدّم امام على (ع)» به ميان آمده است. برخى از آنها همچون ابوحاتم، اسماعيلى مذهب و ابوالحسن اشعرى و به تبع آن، احمد امين كه اعتقادى به تشيّع نداشتند، تنها به ذكر اعتقاد به برترى امام بر ديگر اصحاب بسنده كرده‌اند. برخى ديگر قول به برترى آن حضرت را در امامت نيز افزوده‌اند. با اين همه، هيچ يك از آنها از