ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٦ - شيعه در ميان صحابه

مبدأ ظهور تشيّع در گذر تاريخ‌

«شيعه» در لغت و اصطلاح‌

شيعه در لغت، به گروهى كه پيرو شخصى هستند گفته مى‌شود و همچنين به مجموعه‌اى كه پيرو يك هدف و عقيده‌اند.

در «قرآن مجيد» نيز به همين معنا آمده است؛ مانند: «وَإِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْراهِيمَ»[١] و همچنين آيه شريفه‌ «... فَوَجَدَ فِيها رَجُلَيْنِ يَقْتَتِلانِ هذا مِنْ شِيعَتِهِ وَ هذا مِنْ عَدُوِّهِ فَاسْتَغاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ ...»[٢]

استفاده از لفظ شيعه براى پيروان حضرت اميرمؤمنان، على (ع)

در ميان روايات اهل سنّت، روايات زيادى وجود دارد كه دلالت دارد بر آنكه رسول خدا (ص) لفظ شيعه را براى پيروان اميرمؤمنان، على (ع) قرار داده‌اند.

از آن جمله‌اند رواياتى كه سيوطى در تفسير آيه شريفه‌ «إِنَّالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ»[٣] آورده است:

ابن عساكر از جابر بن عبدالله نقل كرد: ما خدمت پيامبر بوديم كه على به آنجا آمد. پس از آن پيامبر (ص) فرمودند:

«سوگند به آنكه جان من به دست اوست! اين (على (ع)) و شيعيانش همان رستگاران روز قيامتند» و آيه‌ «إِنَّالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ»[٤] نازل شد.

ابن عدى نيز از ابن عبّاس نقل كرد كه او گفت:

زمانى كه آيه‌ «إِنَّالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ» نازل شد، پيامبر (ص) به على فرمود: «آن رستگاران روز قيامت، تو و شيعيان هستيد. شما خوشحال و خشنوديد و خدا هم از شما راضى و خشنود است.»[٥]

ابن مردويّه از على (ع) نقل كرد كه او گفت: «رسول خدا (ص) به من فرمود:

«آيا اين كلام الهى را كه مى‌فرمايند: «إِنَّالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ» را نشنيده‌اى؟ منظور تو و شيعيانت هستند، وعده‌گاه من و شما (كوثر) در زمانى كه مردمان براى حساب و كتاب جمع مى‌شوند و من مى‌آيم، حوض (كوثر) است؛ در حالى كه رو سفيد و شناخته شده‌ايد، فراخوانده مى‌شويد.»[٦]

شيعه در ميان صحابه‌

به دليل وجود سخنانى از رسول اكرم (ص) درباره لفظ شيعه و نسبت دادن آن به پيروان اميرمؤمنان، على (ع) عدّه‌اى از بزرگان صحابه توجّه ويژه‌اى به اميرمؤمنان، على بن ابى طالب (ع) نموده و در همان زمان هم، نام شيعه على بن ابى طالب (ع) را با خود همراه داشتند.

عبدالعزيز دهلوى كه كتابش سرشار از نسبت‌هاى ناروا و تهمت‌ها به مكتب تشيّع است، آغاز تاريخ پيدايش تفكّر شيعى را در ميان صحابه پيامبر اكرم (ص) جست‌وجو كرده و چنين مى‌نويسد:

فايده اوّل: اوّل كسى كه به شيعه ملقّب شد، جماعتى از مهاجران و انصار و تابعان ايشان هستند كه مشايعت و متابعت حضرت مرتضى نمودند و وقتى كه ايشان خليفه شدند، ملازمت و صحبت ايشان اختيار كردند و با محاربان ايشان جنگ نمودند و مطيع اوامر و نواهى ايشان ماندند و اينها را شيعه مخلصان گويند.[٧]