اين اقليّت شيعى همواره مورد تبعيض‌هاى سياسى، اقتصادى و فرهنگى قرار گرفته و به دليل مجاورت در مراكز نفتى عربستان در «دمام» و «ظهران» از يك سو و از سوى ديگر همسايگى با شيعيان «بحرين» با حسّاسيت‌هاى بيشترى از سوى حكومت نگريسته مى‌شوند و اين باعث شده تا شيعيان ضمن تحميل تبعيض، مورد سركوب نيز قرار بگيرند. بعد از موج تحوّلات جهان عرب موسوم به بيدارى اسلامى، جنبش اعتراضى شيعيان قطيف و تا حدود كمتر در «العواميّه» و «الحساء» فعّال‌تر شد و شاهد اعتراض‌هاى و تظاهراتى بوديم كه منجر به كشته و زخمى شدن تعدادى از شيعيان گرديد. تحليل‌گران معتقدند كه با توجّه به بحرانى كه در بحث جانشينى در خاندان آل سعود پيش آمده، تظاهرات شيعيان مى‌تواند جلوه‌هاى اين بحران را افزايش داده و عربستان هم حلقه ديگرى از دومينوى تحوّلات جهان عرب خواهد بود. در اين نوشتار تلاش مى‌شود تا با نگاهى به وضعيت كنونى شيعيان، به اين پرسش پاسخ دهيم كه تظاهرات شيعى به چه سمتى حركت خواهد كرد و آينده اين اقليّت چگونه رقم خواهد خورد؟

تحليل رخداد: شروع حكومت عربستان سعودى و ساخت دولت سعودى كه بر مبناى آموزه‌هاى سياسى محمّد بن سعود و آموزه‌هاى مذهبى محمّد بن عبدالوهّاب شكل گرفت، تضعيف و به حاشيه رفتن شيعيان را در پى داشت و سياست‌هاى ضدّ شيعى را وارد فاز جديدى كرد. پيوند ساختارى خاندان آل سعود با زعماى وهّابيت در عربستان كه ترسيم كننده مبانى حكومت در اين كشور است، از ديرباز با ساير اقليّت‌هاى قومى و مذهبى سرسازش نداشت. در اين ميان، شرايط شيعيان به عنوان مطرح‌ترين و تأثيرگذارترين اقليّت عربستان با ديگران متفاوت است. آنان در حالى شاهد تبعيض‌هاى غيرقابل توجيه از سوى دولت سعودى هستند كه در غنى‌ترين مناطق نفتى اين كشور در فقر زندگى مى‌كنند. مجموعه نابرابرى‌ها در طول ساليان گذشته سبب تولّد جنبش‌هاى اعتراضى شيعيان و بروز ناآرامى‌هايى در شرق اين كشور شده است.

وضعيت شيعيان عربستان‌

جمعيّت شيعيان در عربستان را منابع مختلف بين ٤ تا ١٥ درصد جمعيّت كلّ كشور، تخمين مى‌زنند. اين تناقض آمارى بخشى از سياست حكومت است كه اطّلاعاتى در مورد جمعيّت شيعيان ارائه نمى‌دهد. اين درصد جمعيّت، شيعه دوازده امامى هستند كه اكثريّت شيعيان عربستان را تشكيل مى‌دهند. بيشتر اين جمعيّت در منطقه «شرقيّه» زندگى مى‌كنند كه از نظر اقتصادى بزرگ‌ترين منطقه نفتى با گسترده‌ترين تأسيسات پالايش نفت در عربستان است؛ در حالى كه تعداد كمى از شيعيان در «دمام»، مركز استان شرقيه و بزرگ‌ترين شهر اين استان ساكن هستند؛ اكثر قريب به اتّفاق آنها در شهرها و روستاهاى بين دو واحه بزرگ قطيف و الحساء زندگى مى‌كنند. تعداد كمى شيعه نيز در مكّه و مدينه وجود دارند و گروه قابل ملاحظه‌اى هم شيعه اسماعيلى در استان «نجران» و «جازان» نزديك به كشور «يمن» ساكن هستند. آنچه مى‌توان در مورد شيعيان عربستان گفت اين است كه هويّت شيعيان مورد انكار قرار مى‌گيرد و به عنوان اقليّتى كوچك، نمى‌توانند خواستار اين باشند كه به نفوذ سياسى زيادى در كشور دست يابند. از اين رو تبعيض‌هاى مختلف در طول زمان، گوياى اين واقعيّت بوده كه شيعيان همواره در فشار بوده و نمى‌توانند به سان شهروندان عربستان از حقوق اوّليه خود بهره‌مند شوند و فراتر از آن به منصب‌هاى سياسى، اقتصادى و اجتماعى دست يابند. وقايعى چون انقلاب اسلامى ايران و تحوّلات اخير عراق كه به افزايش قدرت شيعيان و به حاشيه رفتن سنّى‌هايى كه از سلطه تاريخى برخوردار بودند، انجاميد، نگرانى آل سعود نسبت به سلطه شيعيان در عراق و متعاقب آن تأثيرپذيرى شيعيان‌