اين، بررسى ژرف‌نگرانه وضعيت روانى زن است كه در آيه ديگرى اين گونه آمده است: «أَ وَ مَنْ يُنَشَّؤُا فِي الْحِلْيَةِ وَ هُوَ فِي الْخِصامِ غَيْرُ مُبِينٍ»[١].

اين آيه از دقيق‌ترين عبارت‌هاى روان‌شناسانه درباره زن است كه مى‌گويد: او كمال خويش را در جمال خود مى‌بيند و جمال خويش را در جلوه زيورآلات و زر و سيم و سنگ‌هاى گران‌بها مى‌شناسد. به همين روست كه در ورطه‌هاى زندگى و برخوردها حيران مى‌ماند و مجال بر او تنگ مى‌شود؛ به گونه‌اى كه نمى‌تواند احساس درونى‌اش را منتقل كند يا در گفتن آن دچار لكنت و اضطراب مى‌شود.

از اين رو دين راه را براى او باز كرده است و در مسائل ويژه زنان، مانند تولد، باردارى و حيض- كه به مردان ارتباطى نمى‌يابد- به شهادت زنان بسنده كرده است.

سيد قطب در تفسير آيه اين گونه مى‌نويسد:

[خداوند] مردان را براى شهادت فرا خوانده است؛ زيرا در يك جامعه اسلامى متعادل، به طور معمول، مردان كارهاى [خارج از خانه‌] را انجام مى‌دهند. در چنين جامعه‌اى زن براى زيستن نياز به كار كردن ندارد تا وظيفه مادرانه و زنانه خود و نيز تكليفش را در پاسدارى از گران‌بهاترين ذخاير انسانى- كه همانا فرزندان آينده‌ساز هستند- در برابر چند لقمه يا اندك كارمزد، به هدر دهد؛ چنان كه در جامعه واژگونه و منحرف امروز كه در آن زندگى مى‌كنيم، از آن ناگزير است.

اما چرا دو زن؟ صريح آيه جايى براى حدس و گمان نمى‌گذارد؛ متن قانون‌گذار، روشن و دقيق و مستند است: «اگر يكى از ايشان اشتباه كند، ديگرى به يادش آورد.»

اشتباه به دلايل گوناگونى مى‌تواند باشد؛ گاه برخاسته از كم اطلاعى زن از موضوع مورد تعامل است كه در نتيجه از ريزه‌كارى‌ها و جوانب آن- به گونه‌اى كه در صورت نياز، بخواهد گواهى دقيق دهد- آگاهى ندارد، از اين رو ديگرى در به خاطر

[١] . زخرف، ١٨:« آيا كسى كه در زر و زيور پرورش يافته و در مجادله، بيانش غير روشن است؟»