«مى‌توان گفت كه هنگام نگاه خوشايند به يك چيز، از چشم ذراتى ريز و لطيف جدا مى‌شود و بر آن تأثير سوء مى‌گذارد. اين خاصيت طبيعى برخى از چشم‌ها مى‌باشد.» بر اين نظريه، ايرادهاى گسترده و اشكالات بسيارى وارد است.[١] بارى، تفصيل اين سخن، به دليل نكته‌ها و آموزه‌هايى و نيز تذكر اين نكته است كه از جمله حكمت‌هاى خداى تعالى، برپايى مصالح بندگان است. چه بسا، خداوند از هيبت و هيمنه يك چيز چشم خورده مى‌كاهد تا چشم زننده از حد خود فراتر نرود؛ سپس آسيب آن را جبران مى‌كند. گاهى نيز اين رويداد، كفاره افراط و تفريطهاى سرزده از اوست. اين سخن با گفته‌هاى ابن سينا و جاحظ در باب روال طبيعى حكيمانه الهى، منافات ندارد.

متأخران نيز در بيان دلايل طبيعى تأثير چشم زخم، مبنى بر وجود خواص طبيعى نهفته در طبيعت اشيا، همين مبنا را برگزيده‌اند. سيد قطب مى‌گويد:

حسد نوعى انفعال روانى در برابر نعمتى است كه خداوند به يك شخص داده كه [شخص حسود] آرزوى زوال آن را مى‌كند؛ خواه شخص حسود تلاشى، از سر كينه و خشم، در جهت زوال آن نعمت به كار بندد يا اين كه به همان انفعال روانى بسنده كند.

ما ناگزيريم كه در انكار شديد اسرار نهفته جهان وجود و روان انسان و درون او، اندكى احتياط كنيم. اتفاق‌هاى بسيارى بر اثر اين اسرار، پديد مى‌آيد كه هنوز دليل آنها را در نيافته‌ايم؛ مانند تله پاتى ... و هيپنوتيزم كه‌

[١] . المجازات النبويه، ص ٣٦٧- ٣٦٩.