درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٥٢ - معاد جسمانى و روحانى

يكسان و واحد و ثابت و بدون تدريج مشاهده خواهند نمود زيرا از مقام عالى و قدس روح خود بموجودات مادى جهان طبع نظر عقل افكنده همه موجودات را واحد و يكسان و ثابت و باقى مى‌يابد زيرا در آن نظر ملكوتى تدريج و تحول نيست بدين نظر است كه ارواح قدسيه از ما كان و ما يكون بطور سواء آگاه هستند و مى‌توانند با اين نظر به ما كان و ما يكون نظر ملكوتى بيفكند وقايع و حوادث گذشته و آينده را بطور يكسان به‌بينند و بفهمند و با اتصال ارواح قدسيه كه عقل فعال هستند همه موجودات را مشاهده نمايند با اين نظر قدس و ملكوتى است كه بتسبيح وجودى و حمد و ثناء و بزبان حال گوياى موجودات را نسبت به ساحت ربوبى مى‌فهمند و مى‌شنوند و مى‌يابند.

بعبارت ديگر جهان طبع و موجودات بيشمار و پراكنده آن را كه حد و حصر و ثبات و فاقد ادراك و شعورند و بنظر بشر عادى همه جهان را ارواح قدسيه با نظر ملكوتى و عقل فعال خود همه را عين حيات و ادراك و شعور و ثبات مى‌بينند و مشاهده مى‌نمايند و با اين نظر ملكوتى و قدس روحى است كه تسبيح جمادات و كوه‌ها را داود پيامبر عليه السّلام مى‌شنيد و مى‌يافت و شر اشر او را فرامى‌گرفت و منطق طيور را مى‌فهميد و يا سليمان هدهد و قوه و نيروى غيبى جاسوسى مى‌داد و آن را براى جهان‌گردى و خبر از اوضاع مردم آگاه ميكرد.

و غرض آنست كه بنظر قدسيان و ارواح قدسيه رسولان مى‌توانند جهان را يكسان و ثابت و نورانى و همين ادراك و شعور مشاهده نمايند و بر حوادث جهان احاطه و آگاه باشند.

ارواح قدسيه و براى جهان با بدن عنصرى خودشان از نظر ارتباط عقل فعال آنان با نيروى خيال و حس مسير كه وجودش ظاهره بر ملكوت اشياء و رابطه و تابش نور هستى به آنها احاطه مى‌باشد ولى هر چه را احاطه بيابند از ملكوت و عقل فعال نظر افكنده‌اند به تبع به هر حوادث محسوس نيز نظر خواهند افكند زيرا