با حال وحشت‌زدگى مشاهده خواهد نمود كه مزيد بر سختى سكرات حال احتضار او خواهند بود هون اللَّه تعالى علينا سكرات الموت بفضله و منه و بمحمد و آله الطاهرين عليهم السّلام و السلام على ملك الموت.

براى توضيح: بيشترى هم چنان كه در عالم طبع و نظام تكليف هر يك از افراد اهل ايمان هر عملى را از عبادات و غير عبادات مرتكب شوند از طريق اعمال نيروى اراده و خواست و تحريك اعضاء و جوارح خود خواهد بود كه آن عمل را در خارج با بدن و جوارح جسمانى خود انجام دهد همين صورت ادراكى و عملى عبادى كه كرام كاتبين در صفحه روح و روان او ضبط نموده و از شئون وجودى و شعار عبودى او بوده در عالم برزخ كه صحنه عمل را شخص فاعل توجه مى‌نمايد قوام عمل را ببدن جسمانى خود مشاهده مى‌نمايد.

يعنى مى‌بيند در برزخ كه در تاريخ معين شخص خود او در صحنه جنگ با مسلسل از دشمن دفاع مى‌نمود و اين صحنه قوام آن بصدور عمل دفاع مستند بمباشرت و قيام دفاعى از دشمن با بدن جسمانى خود بوده كه در نتيجه مجروح و خونين و بشهادت در راه اسلام صورت گرفته است.

و استفاده مى‌شود كه در عالم برزخ هر يك از اهل ايمان كه از صورت ادراكى اعمال صالحه گذشته بهرمند شوند لا محاله بمباشرت با بدن جسمانى خود بوده نه كلى عمل دفاع از دشمن بدون دخالت خود كه به او ارتباط ندارد و عمل دفاعى فقط از شئون وجودى خود كه كرام كاتبين آن را در صفحه روحى و روانى او ضبط نموده بهره‌مند خواهد بود.

پس اهل ايمان در عالم برزخ فقط از اعمالى چه قلبى و عقيدتى و چه جوارحى كه بمباشرت او صادر شده مى‌تواند استفاده نمايد و از نتايج و سرائر آن بهره‌مند شود و قوام صورت ادراكى اعمال صالحه خود بمباشرت بدن جسمانى او در صدور عمل صالح است.