فوايد دمشقيه - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦٣ - مطلب چهارم حيات و پاداش برزخ
بعضى از دانشمندان مىگويند كه تبهكاران مكث طولانى برزخ را با آن كه همراه حيات بوده و در مقابل عذابهاى مهم و بىنظير روز قيامت خصوصا خلود در جهنم ناچيز و كوتاه مىپندارند بلى در حقيقت نه كوتاه بلكه كوتاه بينى است و نه فراموشى بلكه كوتاه شمارى مىباشد.
بزرگترين دليل اينها لفظ (كآن) است كه در سه آيه اخير به كار رفته كه دلالت بر تقليل واقعى ندارد بلكه به نحو تشبيه و (گويا) بيان شده است.
ما جواب اين استدلال را پس از ذكر آيه هفتم بيان داشتيم و گفتيم كه انس تشبيه از قول تبهكاران نقل نشده است.
آيه دوم اين نظريه را به شدت رد مىكند زيرا قسم خوردن مجرمين بر نفى مكث زايد بر يك ساعت مناسبتى با كوتاه شمردن ندارد بلكه مناسب كوتاه ديدن است چه مستند به فراموشى باشد چه به واقعيت.
ذيل آيه كه از قول صاحبان علم و ايمان در مقام رد مجرمين بعث را تا روز قيامت بيان داشته دليل ديگرى بر رد اين قضيه است زيرا از اين جمله به آسانى استفاده مىشود كه مجرمين معتقد به طول مكث نبودهاند و اين تنها دانشمندان با ايمان هستند كه حقيقت را مىدانند علاوتاً مجرمين در روز حشر دوام عذاب و خلود جهنم خود را از كجا دانستهاند تا هزاران سال مكث در برزخ را ناچيز بشمارند.
مستذل مذكور به هيچ وجه آن را اثبات ننموده است. از همه گذشته آيه پنجم مكث غير يك ساعت را از جانب خداوند نفى مىكند و اگر مجرمين واقعا اين هزاران سال را درد و عذاب و رنج مىبودند تعبير