فوايد دمشقيه - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٣ - مطلب سوم نفس انسان
قوانين ماده است يا موجودى است مجرد از ماده و لواحق ماده؟
شق اول: كه پندار ماديين است به ادله خداشناسى باطل شده است و منظور ما تحقيق دو شق ديگر از نظر دلالت قرآن مجيد است.
الف: آيا انسان روح (يعنى مبدأ حيات) دارد يا نه و تنها به او حيات داده شده است.
ب: آيا روح مجرد است يا مادى؟
اينك خوانندگان گرامى به مطالعه و تحقيق آيات قرآن كريم مىپردازيم:
١- وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا. (اسرى ٨٥) مىپرسند تو را از روح، بگو روح، از امر پروردگار من است و داده نشدهايد از دانش مگر اندكى. از اين آيه وجود روح انسان و حتى بعضىها تجرد آن را استفاده كردهاند. و پنداشتهاند كه آنچه از عالم خلق باشد مادى است و آنچه كه از عالم امر باشد مجرد است.
كلمه روح بيست و يك مرتبه در قرآن استعمال شده است كه اكثراً به معانى ديگرى غيراز روح انسان آمده است و در آيه فوق هيچ گونه شاهدى وجود ندارد كه به معناى روح انسان به كار رفته باشد[١] پس اين آيه ربطى به محل بحث ما ندارد.
٢- وَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنا فِيها مِنْ رُوحِنا وَ جَعَلْناها وَ ابْنَها آيَةً لِلْعالَمِينَ (انبيا ٩١)
٣- وَ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنا فِيهِ مِنْ رُوحِنا وَ صَدَّقَتْ بِكَلِماتِ رَبِّها وَ كُتُبِهِ وَ كانَتْ مِنَ الْقانِتِينَ (تحريم ١٢) لكن بعيد نيست كه مراد از اين روح ملك باشد زيرا كه در سوره مريم آيه ١٧ چنين آمده است.
[١] . بلكه روايت كافى بر عدم آن شهادت مىدهد.