فوايد دمشقيه - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٠ - مطلب اول جهان بينى قرآنى
فلسفه آفرينش كائنات باستثناء انسان و بعضى از اشياى ديگر- هر چند به نظر نگارنده در قرآن مجيد بيان نشده ولى بعيد نيست كه همين تكامل باشد.
خداوند فياض است و رحمن، لذا هر موجودى را براى رسيدن به كمال ممكن او مىآفريند تا قوه به فعل برسد. (دقت شود)
٦- بعضى از كرات آسمانى- خارج از كهكشان ما- هم اكنون داراى حيات و زندگى مىباشند و در روند تكاملى خود از كره زمين و نظاير آن پيشى گرفتهاند. قرآن اين موضوع را چنين بيان داشته است.
وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ. (عنكبوت ٦٤) خانه آخرت (ظاهرا مراد بهشت است) داراى حيات مىباشد. ولى بعيد نيست به مناسبت ما قبل اين (وَ ما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ) مراد از آيه مذكور اين باشد كه حيات حقيقى براى انسانها تنها در بهشت است و زندگى دنيا لهو و لعب است و شاهد اين استظهار اين آيه است:
وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ. وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ (انعام ٢٢).
٧- كره زمين ما هم در مسير تكاملى خود به جايى مىرسد كه داراى نطق و بيان مىگردد.
يومئذ تحدث اخبارها بان ربك اوحى لها. روز قيامت زمين خبرهاى خود را بيان مىدارد[١].
[١] . ممكن است شعور آسمانها و زمين را از روز اول خلقت شان از اين آيه استنباط نمود. ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ( فصلت ١١) خدا به زمين و آسمانها فرمود بياييد به رغبت و يا به كراهت. آسمان و زمين گفتند به طوع و رغبت خود آمديم مانند اين خطاب به موجود غير مدرك درست نيست و جواب آن نيز دلالت بر علم و حتى اختيار آنها دارد ولى بايد متوجه بود كه علم و نطق زمين و ساير اشيا مانند نطق ما نيست تا بخلاف ضرورت رد شود بلكه در يك مرتبه خيلى ضعيفى مىباشد.