فوايد دمشقيه - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٥٨ - مطلب چهارم حيات و پاداش برزخ

عالم برزخ نمى‌ماند زيرا نفى لبث در برزخ از مجرمين و بدان به عمل آمده است به طريق اولى عذاب برزخ را نفى مى‌كند.

بلى نبايد از نظر دور داشت كه آيات هفتگانه فوق نفى درنگ كردن را از زبان مؤمنين و صلحا نقل ننموده است و اين موضوع از خود آيات و يا از مابعد و آن و يا از ما قبل آن دانسته مى‌شود و لذا نفى حيات برزخى مخصوص به فجار و مجرمين است و هيچ گونه دلالتى بر نفى حيات از مؤمنين شايسته ندارد بلى ذيل آيه دوم هم ربطى به اثبات حيات خوبان ندارد زيرا اولا عالمين با ايمان (در آيه) عموميت ندارد ثانيا نوعيت آنان معلوم نيست و ثالثا گفته‌اند كه آنان پس از بعثت است نه در عالم برزخ.

براى تتميم بحث و استفاده از بعضى خصوصيات و نكات آيات هفتگانه گذشته بايد به موضوعات ذيل توجه نماييد.

(موضوع اول) تمام آيات گذشته نفى لبث را به طور مطلق از كفار و اشقيا نقل ننموده است بلكه همه آنان به مقدار اندكى از لبث مانند يك ساعت يا يك شب يا يك روز و يا مقدارى از روز و يا ده (روز) اعتراف نموده‌اند بلى نظر آنان در كميت زمان استثنايى يكى نبوده و هر دسته‌اى مقدارى را استثنا مى‌نمايد ولى اكثر آن‌ها به يك ساعت يا روش‌تر آن‌ها[١] به يك روز مكث اعتقاد پيدا مى‌كنند.


[١] . در آيه چهارم چنين آمده بود: اذ يقول امثلهم اذ لبثتم الا يوما. وجه آن را نگارنده نفهميده است و اگر اين آيه نبود مى‌شود كه اختلاف زمان مكث را بر اختلاف زيادى و كمى عذاب قبر حمل نمود.