تحقيق مسأله از نظر سنت و روايات شريفه نه از نظر وسايل و مدارك براى نگارنده مقدور است و من از نظر حوصله و زمان، به يك مرور سطحى كه در چند ورق بحار الانوار نمودم‌[١]، در حدود بيشتر از چهل روايت بر عذاب و ثواب قبر دلالت مى‌كند و اگر روايات فشار قبر را بر آن اضافه كنيم مجموعاً بيشتر از پنجاه روايت مى‌شود و در حدود بيست روايت دلالت بر سؤال قبر مى‌نمايد.

رد كردن اين روايت براى انسان منصف ميسور نيست زيرا احتمال كذب يا منفى است و يا آن قدر ضعيف است كه قابل تعتنا نمى‌باشد.

حيات برزخى ولو كه مادى نباشد- مدلول بيشتر از بيست روايت مى‌باشد ولى استمرار حيات تا دامنه قيامت خصوصاً با ملاحظه آيات هفت‌گانه گذشته و بعضى از روايات قابل اثبات نيست و نگارنده حتى درباره استمرار حيات خنبان نيز توقف مى‌كند و علم آن را به خداوند ارجاع مى‌دارد[٢].

و اينك براى تبرك يك روايت را كه صحيح زراره است در اين‌جا از بحارالانوار نقل مى‌كنيم:

قال قلت لابى جعفر على السلام ارايت اذا مات لم تجعل معه الجريده؟ قال يتجافى عنه العذاب و الحساب مادام العود رطبا. قال و العذاب كله فى‌

[١] . مجلد سوم طبع قديم از صفحه ١٤٧ تا ١٧٤

[٢] . ص ١٥٢، مصدر سابق.