فوايد دمشقيه - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٧٢ - مطلب چهارم حيات و پاداش برزخ
كه پيش پروردگار خود روزى مىخورند به آنچه خداوند از فضلش به آنان داده است خوشحالند و از اوضاع بازماندگان خوش هستند خوف و حزنى بر آنان نيست به نعمت و فضل خدا طلب خوشى مىكنند.
اين آيه حيات و علم و فعل (رزق و استبشار و فرح) را براى كشتهشدگان در راه خدا اثبات مىدارد و قابل هيچ ايرادى هم نيست[١].
و اين دو آيه مىرساند كه انسان بر علاوه بدن جوهر ديگرى هم دارد كه با فقدان بدن مىتواند حى باشد و در اين امر بين شهيد و پليد فرقى نيست.
بلى از اين دو آيه حيات برزخى براى همه مكلفين وصول ثواب براى همه صالحين ثابت نمىشود بلكه ممكن است عدم آن استشعار شود زيرا در فرض عموم وجهى براى تشريف شهدا مفهوم نمىشود مگر اين كه بگوييم امتياز شهدا در اصل حيات نيست بلكه در كميت و كيفيت ثواب آنان است.
ولى اين وجه در آيه اول جارى نمىشود بلكه ظاهر آيه دوم نيز امتياز شهدا به هر دو امر (حيات و ثواب) است (و الله العالم) يا بگوييم مرتبه حيات شهدا راقىتر از حيات ديگران است ولى دليل بر آن وجود ندارد.
[١] . خبر ابىبصير المروى عن تفسير القمى كما فى المجلد الثالث من البحار ص ١٥١ عن الصادق عليه السلام حول هذه الآيه.
هم و الله سنعيتنا اذا دخلوا الجنه و استقيلوا الكرامه من الله استبشروا بمن لم يلحق بهم من اخوانهم من المؤمنين فيس الدنيا الخوف عليهم و لا هم يحزنون ذيل الروايهيدل على ان المراد بالحسنه المذكوره فى صدرها هى جنه البرزخ كما لا يخفى.