فوايد دمشقيه - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦١ - مطلب چهارم حيات و پاداش برزخ
در زمين اين سؤال معقول است.
بلكه ذيل آيه دوم شهادت مىدهد كه مراد از لبث لبث در عالم برزخ است و لذا آن را تا روز بعثت ممتد مىداند و لبث دنيا تا وقت مردن امتداد دارد نه تا روز قيامت.
اساسا مكثى را كه تبهكاران به نقل از اين آيات نفى مىكنند يكى از سه احتمال را دارد و شق چهارمى براى آن متصور نيست.
١- مكث زندگى دنيا از تولد تا مردن.
٢- مكث زندگى برزخ از مردن تا حشر رستاخيز.
٣- مكث هر دو زندگى دنيا و برزخ.
احتمال اول از نظر ظواهر آيات قرآن قابل اثبات نيست و حتى ذيل آيه دوم را نفى مىكند به هر حال اختيار اين احتمال زورگويى مىباشد احتمال دوم و سوم مثبت مراد ما كه عبارت از نفى حيات مستمر برزخ براى تبهكاران باشد ثابت مىدارد بلى ممكن است بر اساس احتمال سوم سؤال و يا ايرادى نمود كه اگر انكار مكث زندگى دنيا كشف از عدم آن نمىكند نبايد انكار مكث برزخ هم از عدم حيات آن حكايت كند و در نتيجه استظهار گذشته ما باطل مىشود.
جواب اين سؤال و يا ايراد اين است كه زندگى دنيا پس از هزاران سال مكث در برزخ چه توأم با حيات و عذاب باشد و چه و توام با نابودى و اهمال قابل فراموشى است ولى حيات برزخ خصوصاً با فرض همراه بودن آن با درد و الم و عذاب بلافاصلهاى پس از حضر قابل فراموشى نيست و