ه-: لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنا مَنْسَكاً هُمْ ناسِكُوهُ فَلا يُنازِعُنَّكَ فِي الْأَمْرِ وَ ادْعُ إِلى‌ رَبِّكَ إِنَّكَ لَعَلى‌ هُدىً مُسْتَقِيمٍ‌ (حج ٦٧) براى هر امت عبادتى قرار داديم كه آن‌ها عبادت كننده آن است.

اين دليل هيچ ايرادى را نمى‌پذيرد مگر اين كه كسى ادعاى انصراف امت را در آيات چهارگانه به سوى انسان نمايد.

ولى چيزى كه اين ادعا را ضعيف مى‌گرداند اين است كه قرآن مجيد براى اقسامى از حيوانات نطق و شعور و ادراك را ثابت نگه مى‌دارد و بعضى از فضلا كتاب جداگانه‌اى در اين باره تأليف نموده و از علوم روز نيز استفاده‌هاى زيادى نموده است و نگارنده در كتاب مقالات خود يك مقاله را به اين موضوع اختصاص داده است.

وقتى حيوانات داراى نطق و شعور باشند بعيد است در مسير تكامل خود مهمل گذاشته شده باشند زيرا خداوند دائم الفضل و الاحسان است و رحمت او شامل همه مخلوقات است. (وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ)

١٢- بسيارى از موجودات به لحاظ انتفاع انسان آفريده شده است‌[١].

خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً (بقره ٢٩) تمام آن‌چه كه روى زمين است براى شما خلق شده است. وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً (نحل ٦٠) براى شما از آسمان آب فرستاده است.

[١] . اين لحاظ با لحاظ تكامل خود آن‌ها منافاتى ندارد.