عدالت صحابه در پرتو قرآن، سنت و تاريخ - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٨٠ - فصل اول آيات قرآن در مدح صحابه

[انبوهى‌] آنان [خدا] كافران را به خشم اندازد، خدا به كسانى از آنان كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‌اند، آمرزش و پاداش بزرگى وعده داده است.

ابن عبد البر بعد از ذكر اين آيه مى‌گويد: «اين آيه در تمجيد كسانى است كه در تصديق و ايمان به پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و پناه دادن و يارى و همراهى آن حضرت پيش‌دستى كرده و اين [فضايل را] همه كسانى كه آن حضرت را ديده‌اند يا ايمان آورده‌اند، دارا نمى‌باشند».[١]

آنچه ابن عبد البر مى‌گويد، مفهوم عرفى از آيه‌ «وَ الَّذِينَ مَعَهُ ...» است؛ زيرا، قطعا اين آيه همه ابعاد معناى ساختگى صحابه را دربرنمى‌گيرد؛ بلكه مدلول آن موجبه جزئيه است و وعده الهى به مغفرت و اجر عظيم، در ذيل آيه شريفه‌ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مدح عظيم كه در آيه وجود دارد شامل همه‌ى كسانى كه با آن حضرت وجود دارد نمى‌شود؛ بلكه بر اساس معناى «من» تبعيضيه برخى از آنان را شامل مى‌شود، يعنى مؤمنانى كه عمل صالح انجام داده‌اند بهتر است خوانندگان خود در معناى آيات مزبور تأمل كنند.

به طور كلى، در دلالت آيه شريفه بر ستايش حسن حال و قبول احاديثشان شكى نيست، اما درباره دلالت آيه بر عدالت آن‌ها علاوه بر حسن حال و قبول رواياتشان دو نظر وجود دارد[٢] و خداوند به سخن خويش و مرادش آگاه است.

- لا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قاتَلَ أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلُوا وَ كُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى‌ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ؛[٣]

... كسانى از شما كه پيش از فتح [مكه‌] انفاق و جهاد كرده‌اند، [با ديگران‌] يك‌سان‌

[١] . ابن عبد البر، الاستيعاب فى معرفة الاصحاب، ج ١، ص ١.

[٢] . عده‌اى عدالت صحابه را برداشت كرده‌اند و عده‌اى هم، چنين برداشتى ندارند.

[٣] . حديد، آيه ١٠.