عدالت صحابه در پرتو قرآن، سنت و تاريخ - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٧٢ - فصل اول آيات قرآن در مدح صحابه

اين آيه شريفه، مؤمنان مهاجر را كه با مال و جانشان در راه خدا جهاد كرده‌اند، به نيكوترين وجه مى‌ستايد، به‌گونه‌اى كه برترى مهاجران بر انصار، از اين آيه شريفه به دست مى‌آيد.

- وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ‌؛[١]

و پيش‌گامان نخستين از مهاجر و انصار و كسانى كه با نيكوكارى از آنان پيروى كردند، خدا از ايشان خشندو و آنان نيز از او خشنودند و براى آنان باغ‌هايى آماده كرده كه از زير [درختان‌] آن نهرها روان است. هميشه در آن جاودانه‌اند. اين است كاميابى [و رستگارى‌] بزرگ.

در اين آيه شريفه بدين مطالب اشاره مى‌كند:

الف) سياق اين آيه نيز به شكل قضيه خارجيه است؛ پيش‌تر در بحث از آيه نخست اين فصل موضوع قضيه خارجيه بيان شد؛[٢] اين كه آيا موضوع در اين آيه در مقايسه با آيه اوّل اخص است يا مساوى، جاى بحث و گفت‌وگو دارد؛[٣] اما در مقايسه با آيه دوم ممكن است از جهتى اخص باشد و از جهتى ديگر اعم؛[٤]

ب) ظاهر اين است كه مقصود از كلمه تابعين معناى مصطلح آن، يعنى طبقه بعد از

[١] . توبه، آيه ١٠٠.

[٢] . يعنى هم‌چنان كه آيه نخست اطلاق نداشت و فقط عناوين خاص خود را دربرمى‌گرفت، اين آيه نيز افراد و عناوين خاصى را كه در آيه ذكر شده است، دربرمى‌گيرد.

[٣] . يعنى مهاجران و انصارى كه اين آيه آن‌ها را دربرمى‌گيرد، كمتر از آيه نخست است، يا اين كه عين همان آيه اول است.

[٤] . از اين نظر كه سياق آيه قضيه خارجيه است و اطلاق ندارد و فقط عناوين خاصى را شامل مى‌شود، خاص است و از اين جهت كه در اين آيه شريفه مهاجران و انصار هردو آمده است، ولى در آيه دوم فقط مهاجران آمده عام است.