گزيده شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٥ - پژوهشى در باره چگونگى تشريع نماز در اسلام پژوهشى در باره چگونگى تشريع نماز در اسلام

فرا گرفته؛ از آن پس، آن را به صورت دو ركعتى و بى آن كه محدود به وقت خاصى باشد، به جا مى‌آورد.[١] دو يار وفادار پيامبر صلى الله عليه و آله، امام على عليه السلام و خديجه كبرا عليها السلام- كه از همان آغاز بعثت به او گرويده بودند- نيز نماز را از ايشان آموختند. برخى گزارش‌ها از همراهى مكرّر آن دو در برپايى نماز به همراه پيامبر صلى الله عليه و آله در مكّه و يا درّه‌ها و مخفيگاه‌هاى اطراف آن حكايت دارند، تا آن جا كه مكّيان و ديگران آنها را ديده و به تدريج، خبر آن در شهر پيچيده است.[٢]

مطابق شمارى از احاديث اين باب،[٣] نماز به گونه كامل به همراه وضو در جريان عروج پيامبر خدا، به ايشان تعليم داده شد كه اين معنا با سوره اسرا- كه در مكّه نازل شده و به موضوع سفر آسمانى پيامبر پرداخته- و مشخّصاً با آيه ٧٨ اين سوره (مربوط به تشريع اوقات نماز)، قابل تأييد است.

البته با وجود تعدّد اقوال در باره زمان وقوع معراج، آنچه مسلّم است، اين است كه عروج پيامبر صلى الله عليه و آله به آسمان، در مكّه و پيش از هجرت به مدينه روى داده است.[٤] بنا بر اين، نماز در شكل كامل آن، بر اساس فرمان الهى،

[١]. ر. ك: ح ٥.

[٢]. ر. ك: المناقب، ابن شهرآشوب: ج ٢ ص ١٤( به نقل از تفسير يعقوب بن سفيان).

[٣]. ر. ك: ح ٧ و الكافى: ج ٣ ص ٤٨٥ ح ١.

[٤]. با وجود بيش از ده رأى در باره زمان وقوع معراج، اكثريت قريب به اتفاق مورّخان‌مسلمان، وقوع آن را در مكّه و پيش از هجرت مى‌دانند، هر چند در سال وقوع آن، هم‌داستان نيستند. پژوهشگر معاصر سيد جعفر مرتضى، اين آرا را به صورت مستند گزارش كرده؛ ولى خود، برخى قرائن تاريخى را شاهد بر وقوع آن در سال سوم بعثت مى‌داند( ر. ك: الصحيح من سيرة النبىّ الأعظم: ج ٣ ص ٨- ١٤).