گزيده شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٧٠ - توضيحى در باره نخستين پرسش پس از مرگ

به تناسب همان مجموعه صورت مى‌گيرد. در دايره عقايد و باورها، سه اصل بنيادينِ توحيد، نبوّت و ولايت، نخستين مورد بازخواست و پرسش هستند و اگر عقايد كسى در توحيد و نبوّت درست باشد، عدل و معاد را نيز باور دارد و تصديق نبوّت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و معجزه‌اش قرآن، به معناى تصديق آيات دلالت كننده بر عدالت خدا و وجود انكارناپذير معاد است.

محبّت اهل بيت نيز كه افزون بر اين حديث، در دسته دوم و چهارم نيز گوشزد شده است، در اين دسته يعنى باورها و گرايش‌هاى بنيادين جاى مى‌گيرد، هر چند ولايت، رابط ميان باورها و اعمال نيز هست و بدون راه‌نمايى اهل بيت و بهره‌گيرى از پرتو هدايت آنها نه مى‌توان به مفهوم حقيقى توحيد و نبوّت دست يافت و نه اعمال و عبادات و از جمله نماز را به صورت صحيح و مطلوب به جاى آورد. بدين سان، روايات دسته دوم و چهارم، مؤيّد و همسو با روايات دسته اوّل مى‌شوند.

دسته سوم و بخشى از روايات دسته چهارم، نخستين مورد سؤال را تنها در حوزه اعمال و كردار، معيّن نموده‌اند و به اصطلاح، قصر اضافى و حصر نسبى هستند. اين نظر به وسيله روايات دسته پنجم و نيز رواياتى كه در پى مى‌آيند و به اين نكته تصريح دارند، به سادگى قابل تصديق است، مانند روايت: «وَ هِىَ أوَّلُ ما يُنظَرُ فيهِ مِن عَمَلِ ابنِ آدَمَ»[١] و حديث: «إنّ أوَّلَ ما يُحاسَبُ بِهِ العَبدُ يَومَ القِيامَةِ مِن عَمَلِهِ صَلاتُهُ»[٢] و يكى دو حديث ديگر كه در همين باب آورده شده‌اند.

گفتنى است شيخ صدوق در توصيف دين اماميه و در وصف نماز،

[١]. ر. ك: ح ٤٠.

[٢]. ر. ك: ح ٣٩.