گزيده شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١١٥ - خشوع، در قرآن و حديث

خشوع، در قرآن و حديث‌

در قرآن كريم، گاه خشوع به قلب انسان نسبت داده شده، مانند:

أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ.[١]

آيا براى كسانى كه ايمان آورده‌اند، وقت آن نرسيده كه دل‌هايشان به ياد و حقيقتى كه نازل شده، نرم گردد.

و گاه چشم انسان با آن توصيف شده، مانند:

خاشِعَةً أَبْصارُهُمْ.[٢]

چشم‌هايشان به زير افتاده.

و گاه صداها با آن توصيف گرديده است، مانند:

وَ خَشَعَتِ الْأَصْواتُ لِلرَّحْمنِ فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْساً.[٣]

صداها براى خداى مهربان، فرو مى‌افتد و جز صدايى آهسته نمى‌شنوى.

بنا بر اين، از نظر قرآن، خشوع، شامل فروتنى ظاهرى و باطنى (در مجموع: خاكسارى) است. در احاديث اهل بيت عليهم السلام نيز خشوع، گاه در فروتنى باطنى و توجّه كامل قلبى به خداوند عز و جل تفسير شده، چنان كه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نقل شده كه در تفسير خشوع مى‌فرمايد:

التَّواضُعُ فى الصَّلاةِ، وَ أن يُقبِلَ العَبدُ بقَلبِهِ كُلِّهِ على‌ رَبِّهِ عز و جل.[٤]

[١]. سوره حديد: آيه ١٦.

[٢]. سوره قلم: آيه ٤٣.

[٣]. سوره طه: آيه ١٠٨.

[٤]. ر. ك: الجعفريّات: ص ٣٧.