١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٢ - کاوشی در گسترۀ نقل نخستین مکتوبات حدیثی امامیّه

 

١. درآمد

روشن است که بهترین راه انتقال یک گفته، به ویژه اگر به مانند حدیث در سنت اسلامی، جزئیات آن مهم و مقدس باشد، خارج نمودن آن از حالت شفاهی و حفظ و ضبط کتبی آن است. به همین دلیل، مکتوب بودن یک حدیث در تمامی مراحل انتقال آن به نسل‌های بعدی، مزیت مهمّی در اصالت و صیانت آن به شمار آمده و بسیار دقیق‌تر از انتقال مبتنی بر حافظه است. در انتقال روایات به صورت مکتوب، الفاظ روایات دقیق‌تر بر جای می‌ماند و نقل ‌به ‌معنا نسبت به نقل شفاهی کمتر است.

یکی از ویژگی‌های بارز حدیث شیعه، فرهنگ کتابت روایات معصومین: است. شواهد فراوانی بر تأکید امامان شیعه: بر نگارش احادیث و انتقال آن به نسل‌های بعدی در دست است.[١] امام صادق٧ در روایتی به مفضّل می‌فرمایند:

بنویس و دانش خود را میان برادرانت بگستر و پس از مرگ، کتاب‌هایت را برای پسرانت به ارث بگذار؛ زیرا دوران ناآرامی بر مردم خواهد آمد که جز با کتاب‌هایشان انس و آرامشی نخواهند داشت.[٢]

سنت نگارش از زمان رسول خدا٦ با کتابت احادیث نبوی توسط امیرالمؤمنین٧ آغاز شده[٣] و نسل به نسل در میان اصحاب و پیروان اهل‌بیت: تداوم داشته‌
است.[٤] طبق گزارش‌های تاریخی، اصحاب ائمه: برای ثبت روایات در همان
مجلس تحدیث آمادگی داشته‌اند؛ به عنوان نمونه، زراره صحابی جلیل القدر صادقین:، احادیثی را که از ائمه: می‌شنید، می‌نوشت و کتاب و وسایل نگارش
او همواره نزدش حاضر بود. روزی از امام صادق٧ در باره اوقات نماز سؤالی پرسید
و الواحش را بازکرد تا پاسخ امام را بنویسد ...[٥] این نقل تاریخی _ که در یک گزارش
حدیثی بر جا مانده _ تنها یکی از شواهد اهتمام زایدالوصف اصحاب ائمه: در ضبط


[١].‌ در بسیاری از مجموعه‌های روایی شیعه،‌ بابی تحت این عنوان وجود دارد؛‌ به عنوان نمونه،‌ ر.ک: الکافی،‌ ج١،‌ ص٥١: باب روایة الکتب و الحدیث و فضل الکتابة؛ مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار،‌ ص١٤٢: الفصل التاسع فی الحث علی الکتابة و التکاتب و ما یلیق به‌. ‌

[٢].‌ الکافی،‌ ج‌١،‌ ص٥٢.‌

[٣].‌ به عنوان نمونه، می‌توان به «کتاب علی٧»، شامل برخی از احادیث نبوی به املای رسول خدا٦ و خط امیرالمؤمنین٧ اشاره کرد. (میراث مکتوب، ص‌٢٦).

[٤].‌ برای گزارشی جامع از این سیر،‌ ر. ‌ک: بررسی سیر تاریخی کتابت حدیث در شیعه. ‌

[٥].‌ بحار الانوار،‌ ج٨٠،‌ ص٤٢. ‌