باشد، مستلزم تفضیل غیر بر ایشان خواهد بود و این پنداره به دلیل تعارض با اجماع مسلمین از اعتبار ساقط خواهد بود. برخی چون ابن حجر، در جمع‌بندی وجوه تأویل روایت «لا تفضّلونی علی موسی» چنین تصریح می‌کند: «... و علی كل تقدیر ففیه فضیلة لموسی كما تقدم ».[١]عینی نیز همین برداشت از ظاهر این روایت می‌پذیرد:

فإن قلت: السیاق یقتضی تفضیل موسی علی سیدنا رسول الله٦ قلت: لئن سلمنا لا یقتضی إلاَّ تفضیله بهذا الوجه...[٢]

از این رو، برخی ضمن عدم پذیرش تأویل‌های ارائه شده در روی‌کرد جمع دلالی روایات، اصل صدور این را با اعتقادات ضروری مسلمین در تعارض دیده و در نتیجه، به دلیل مخالفت با اجماع از اعتبار ساقط می‌دانند و آن را پنداره‌ای می‌دانند که تنها نزد بخاری می‌توان یافت، نه دیگران.[٣] سپس بعد از گزارش روایات منع تفضیل رسول خدا٦ بر پیامبرانی چون موسی٧، از صحیح البخاری، تلاش بر توجیه و دفاع از این روایات را به دلیل تعارض آن با اعتقاد قاطبه مسلمان در افضل بودن رسول خدا٦ در دنیا و آخرت بر دیگر انبیا، غیر موجه می‌داند.[٤]

٣-٢-٣. نسخ با قرآن و سنّت

نهی در احادیث منع تفضیل، پیش از نزول آیات تفضیل پیامبران، و صدور روایت نبوی «انا سید ولد آدم» بوده است. سپس با نزول آیات، منع روایی از تفضیل نسخ شد.[٥] برخی نیز روایت «سیادت رسول خدا٦ بر همه فرزندان آدم٧» را ناسخ روایت منع تفضیل دانسته و چنین توجیه کرده‌اندکه قبل از این که رسول خدا علم پیدا کند که افضل انبیا شده است، چنین روایتی را فرمودند وقتی که علم به پیدا کردند، فرمودند: «انا سید ولد آدم».[٦]

پذیرش این قول نیازمند دانستن تاریخ صدور روایات منسوخ و نزول آیات تفضیل است؛ زیرا یکی از شرایط نسخ، تأخر زمانی صدور ناسخ بر منسوخ است؛ در حالی که

[١]. فتح الباری، ج٦، ص٣٢٠. ‌

[٢].‌ عمدة القاری، ج١٦، ص٤. ‌

[٣].‌ الإمام البخاری و فقه أهل العراق، ص١١١. ‌

[٤].‌ همان، ص١١٤. ‌

[٥].‌ الدرة فیما یجب اعتقاده، ص٢٢٤؛ الجامع لأحکام القرآن، ج٣ ، ص٣٦٢- ٣٦٤

[٦].‌ کشف المشکل من حدیث الصحیحین، ج٣، ص١٤٣؛ البدایه و النهایه، ج١، ص٣٣١. ‌