جانشینی _ ، که به دنبال رحلت محمد رسول الله در ٦٣٢ صورت پذیرفت _ دنبال کرده‌اند. به عنوان پاسخی به این آزار و اذیت، شیعیان از اوایل قرن هشتم حالتی تدافعی و حفاظتی، تحت عنوان سیاست «تقیه» یا «عقیده تقیه دینی»، به خود گرفتند که برای محافظت و حمایت از پیروانشان در برابر لشکرکشی‌های بازدارنده دستگاه حکومتی علیه آنها، سودمند بود..

اگر چه مشابه این مطلب در کتب شیعه یافت می‌شود، ‌[١] لکن دلیلی برای تقیه وجود نداشته است؛ چون علاوه بر این که از همان آغازِ اختلافات، منتخب بودن حضرت اسماعیل٧ برای قربانی شدن، از طریق شیعه و سنّی نقل شده؛ چنان که نویسنده در روایتی که از معاویه _ که به قول وی اصلی‌ترین دشمن حضرت علی٧ و شیعه او است _ نقل کرده،[٢] ناخواسته بدان اشاره دارد. در قرن هشتم و به عبارتی قرن دوم هجری نیز _ که مصادف با دوران امامت صادقین٨ است و روایت اسحاق‌ _ ‌مکه نیز به نقل از ایشان است _ در میان فریقین، قایلین بر ذبیح بودن حضرت اسماعیل٧ بسیار بود؛ همچنان که روایت نقل شده از محمد بن کعب قرظی از عمر بن عبدالعزیز بدان دلالت دارد. و این‌ها تنها دو نمونه از روایات اهل سنّت در آن دوره است که با توجه به این که از سوی خلفای وقت بوده، غلبه این دسته روایات را بر سایرین اثبات می‌کند. هم‌چنین، در اکثر تفاسیر اهل سنّت تصریح شده است بر این که حضرت علی٧ (البته یک دسته از روایات ایشان)، ابن عمر، ابو هریره، ابو الطفیل، سعید بن جبیر، مجاهد، شعبی، یوسف بن مهران، حسن بصری، محمد بن كعب قرظی، سعید بن مسیب، ابو جعفر باقر٧، ابوصالح، ربیع بن أنس، كلبی و ابو عمرو بن علاء و ابن عباس (البته یک دسته از روایات وی) موافقان نظریه ذبیح بودن حضرت اسماعیل٧ هستند.[٣] با این همه، دیگر جایی برای تقیه‌ای تلقی نمودن این روایت نمی‌ماند، و نیز این کلام نویسنده نقض می‌گردد که: زمانی که مستندات اسلامی قربانی شدن اسماعیل نفوذ یافت و حکمفرما شد، روایت اسحاق، رو به فراموشی گذاشت و باور نادرستی که روایت اسحاق را با شکنجه و آزار شیعه از سوی خلافت اهل سنّت مرتبط می‌کرد، از بین رفت.

[١].‌ ر. ‌ک: تفسیر القمی،‌ ج١،‌ ص٣٥٢ (زیرنویس از سید جزائری)؛ بحار الأنوار،‌ ج١٢،‌ ص١٣٥. ‌

[٢].‌ منظور روایت یَا ابْنَ الذَّبِیحَیْنِ است که از معاویه نقل شده است. ‌

[٣].‌ ر. ‌ک: تفسیر سمرقندی،‌ ج٣،‌ ص١٤٧؛ تفسیر ابن ابی حاتم،‌ ج١٠،‌ ص٣٢٢٣؛ مفاتیح الغیب،‌ ج٢٦،‌ ص٣٤٧؛ البحر المحیط،‌ ج٩،‌ ص١١٩؛ تفسیر ابن کثیر،‌ ج٧،‌ ص٢٩؛ روح المعانی،‌ ج١٢،‌ ص١٢٧؛ و...‌ .‌