علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٢٢ - بررسی روایات «احرف سبعه» در میراث روایی إمامیه
این است که در روایت دیگری از صفار، در همان کتاب، موسی بن قاسم مستقیم، از ابنابیعمیر حدیث نقل کرده است.[١] در کتب روایی دیگر نیز همین مطلب واقع شده است؛ به عنوان نمونه، در المحاسن برقی روایتی وجود دارد که در سند آن «موسی بن القاسم، عن محمد بن أبیعمیر» قرار دارد.[٢] در معانی الأخبار و ثواب الأعمال شیخ صدوق نیز دو روایت وجود دارد که در سند آن دو «موسی بن قاسم» به طور مستقیم از «ابن ابی عمیر» حدیث نقل کرده است.[٣] در اسناد متعددی از روایات التهذیب، «موسی بن قاسم» به طور مستقیم از «ابن ابی عمیر» حدیث نقل کرده است.[٤] از سوی دیگر، منابع روایی نشان میدهد که «ابن ابی عمیر» از «ابان» حدیث نقل میکند، نه به عکس[٥]
در باره فضل بن عامر توثیق و یا جرحی وارد نشده است و تردیدی در وثاقت موسی بن قاسم، ابن أبی عمیر، جمیل بن دراج و زرارة وجود ندارد؛[٦] اما به سبب تردید در نقل از ابن أبی عمیر، این حدیث مجهول و محکوم به ضعف است.
٤-٢. بررسی دلالی
لازم به ذکر است که برخی از علمای امامیه روایت مذکور را به نقل از بصائر الدرجات، با اندکی اختلاف به صورت «سبعة أوجه» نقل کردهاند؛ مانند: محمد أمین إسترآبادی و فیض کاشانی، به صورت «سبعة وجوه» نقل کرده است.[٧] شیخ حر عاملی نیز در وسائل الشیعة و احمد بن صالح بحرانی در الرسائل الأحمدیة، «سبعة أوجه» نقل کردهاند.[٨] اما علامه مجلسی در بحار الانوار به صورت «سبعة أحرف» نقل کرده است.[٩] در هر دو حالت، این روایت ناظر به وجوه تفسیری و بطون آیات است. در واقع، همان گونه که از ظاهر روایت میتوان برداشت نمود، این روایت ناظر به وجوه تفسیری و بطون آیات است که ائمه
.[٤٤١] بصائر الدرجات، ص٣٢٧.
.[٤٤٢] المحاسن، ج٢، ص٣٦٧.
.[٤٤٣] معانی الأخبار، ص٢٩٩؛ ثواب الأعمال، ص١٨٢.
.[٤٤٤] تهذیب الأحکام، ج٥، ص١١، ١٢، ٤٢، ٥٨، ٦٣، ٦٨، ٦٩، ٧٠.
.[٤٤٥] الکافی، ج٥، ص٢٨، ٥١، ١٨٥، ٣٣٠، ٥٥٤، ج٦، ص١٢٣؛ من لایحضره الفقیه، ج٤، ص٢٥٣، ٢٦٣، ٣٢٥، ٣٩٢؛ تهذیب لأحکام، ج١، ص٣٩٩، ج٢، ص٢٩٤؛ ج٤، ص١٣٤.
[١]. رجال النجاشی، ص٤٠٥، ١٢٠، ١٢٦، ١٧٥؛ فهرست الطوسی، ص٤٠٤، ١١٤؛ رجال الطوسی، ص٣٦٥، ٣٣٧.
[٢]. الفوائد المدنیة و الشواهد المکیة، ص٢٢١؛ الأصول الأصیلة، ص٢٧- ٢٨؛ علم الیقین فی أصول الدین، ج٢، ص٧٥٩.
.[٤٤٨] وسائلالشیعة، ج٢٧، ص١٩٧؛ الرسائل الأحمدیة، ج٣، ص١٢١.
[٣]. بحار الأنوار، ج٨٩، ص٩٨.