این نوشته بر آن است تا اصل صدور، حجیت و مفهوم این روایات را نقد و بررسی کند؛ شاید بتوان بر اساس آن، تحلیلی قابل قبول و پاسخی به سؤال‌های فوق ارائه کرد.

به خاطر وجود روایات مورد بحث در منابع کهن روایی مانند کتاب الکافی و نهج البلاغه این روایات از دیرباز مورد توجه و تحلیل اندیشمندان و حدیث‌پژوهان بوده است. از کسانی که به تحلیل این روایات پرداخته‌اند، می‌توان به سید مرتضی[١]، ابن ابی الحدید[٢]، علامه مجلسی[٣]، آیةالله محمد حسین کاشف الغطاء،[٤] علامه جعفری[٥]، آیةاللّه‌ جوادی آملی[٦] اشاره کرد.

همچنین علامه طباطبایی در جاهای بسیاری در تفسیر المیزان بدون اشاره به روایات، به سخن در باره تفاوت زن و مرد در روح تعقّل و روح احساس پرداخته است.[٧]

مفهوم‌شناسی واژه‌های عقل، کمال، نقص

عقل در لغت به معنای بازدارنده است،[٨] و عقل را عقل گویند، چون انسان را از به هلاکت افتادن و یا گرایش به هوا و هوس و کارهای بد و زشت و آنچه به ضرر او تمام

[١]. همان، ج١، ص٢٦٢.

[٢]. همان، ج١، ص٣٣.

[٣]. همان

[٤]. «وَ اتَّقُوا یَوْماً لا تَجْزی نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَیْئاً وَ لا یُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا یُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ یُنْصَرُون».

[٥]. همان، ج٢، ص١٥٧ - ١٦١؛ نمونه‌های بیشتر را ر.ک: همان، ج١، ص٧٢ و ١١٣؛ ج٢، ص٣١.

[٦]. همان، ج٢، ص٢٢٩.

[٧]. همان، ج١، ص١٠٨ - ١١٠.

[٨] پژوهشگر پژوهشکده علوم و معارف حدیث.