که در آن به قسمتی از این حدیث استناد شده_، ابن حمدون(م٥٦٢ق) در التذکرة الحمدونیة[١]، ابن اثیر(م٦٠٦ق) در النهاية فی غريب الحديث[٢]، ابن قیم جوزیه(م٧٥١ق) در عدة الصابرین[٣]، الیوسی(معاصر) در زهر الأکَمّ في الامثال و الحکم[٤] و احمد زکی صفوت(معاصر) در جمهرة خطب العرب[٥] آن را آورده‌اند.

نکته قابل توجه در نقل ابن قیم جوزیه این است که لیث از صالح بن کیسان بدون واسطه علوان نقل کرده است و نقد عقیلی بر علوان بر این سند وارد نیست.

برخی از اصحاب لغت و ادب عرب مانند ابن منظور(م٧١١ق) در لسان العرب[٦] و زبیدی(م١٢٠٥ق) در تاج العروس[٧]، بخش‌های کوتاهی از این حدیث را در موارد متعدد از قول ابوبکر به عنوان شاهد مثال مطلب خود با عبارت: « و فی حدیث أَبی بکر...» آورده‌اند.

منابع کلامی شیعه

برخی از عالمان بزرگ و متکلمان فرزانه شیعه در آثار کلامی به مناسبت‌های مختلف به بخش‌هایی از این حدیث، بویژه به قسمت «لیتنی لم اکشف بیت فاطمه» و «لیتنی جعلتها فی عنق احد الرجلین» و «سألته لمن هذا الامر کی ‌لاننازع اهله» و «هل للانصار من هذا الامر نصیب» استناد کرده‌اند؛ از جمله سید مرتضی (م٤٣٦ق) در کتاب الشافی فی الامامة[٨]، ابوالصلاح حلبی (م٤٤٧ق) در کتاب تقریب المعارف[٩] خلاصه‌ای از نقل صدوق، شیخ طوسی(م٤٦٠ق) در کتاب الاقتصاد[١٠] «لیتنی کنت سألت رسول الله٦ هل للانصار

[١]. الضعفاء الکبیر، ج٣، ص٤١٠-٤٢١.

[٢]. الثقات، ج٨، ص٥٢٦.

[٣]. علل الدار‌قطنی، ج١، ص١٨٠-١٨٢.

[٤]. میزان الاعتدال، ج٣، ص١٠٨-١١٠.

[٥]. لسان‌المیزان، ج٤، ص١٨٨-١٩٠.

[٦]. الإکمال فی أسماء الرجال، ص١٧٤-١٧٥.

[٧]. مستدرکات علم رجال الحدیث، ج٥، ص٢٧١، شماره ٩٥٢٤:«_ علوان بن داود الشامی: عده الشیخ من أصحاب الصادق٧». ش٩٥٢٥ «_ علوان بن داود بن صالح: لم یذکروه. وقع فی طریق الصدوق فی الخصال (ج١، ص٨١) عن عبد الله بن صالح، عن اللیث بن سعد، عنه، عن صالح بن کیسان، عن عبد الرحمن بن حمید بن عبد الرحمن بن عوف _ الخ».

[٨]. رجال الطوسی، ص٢٦٣؛ نیز ر.ک: رجال التفرشی، ج٣، ص٢١٦؛ جامع الرواة، ج١، ص٥٤٥؛ طرائف المقال، ج١، ص٥٢٧؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج٥، ص٢٧١؛ معجم رجال الحدیث، ج١٢، ص٢٠١.

[٩]. إعجاز القرآن، ص١٣٨- ١٣٩: «و فی حدیث عبد الرحمن بن عوف;، قال: دخلت علی أبی بکر الصدیق رضی الله عنه، فی علته التی مات فیها، فقلت: أراک بارئاً یا خلیفة رسول الله، فقال: أما إنی_ علی ذلک _ لشدید الوجع، و لما لقیت منکم _ یا معشر المهاجرین _ أشد علی من وجعی. إنی ولیت أمورکم خیرکم فی نفسی، فکلکم ورم أنفه أن یکون له الامر من دونه. و الله لتتخذن نضائد الدیباج، و ستور الحری، و لتألمن النوم علی الصوف الأذربی (ثوب منسوب الی آذربیجان)، کما یألم أحدکم النوم علی حسک السعدان (نبت کثیر الشوک و الحسک)، و الذی نفسی بیده لان یقدم أحدکم فتضرب رقبته فی غیر حد، خیر له من أن یخوض غمرات الدنیا. یا هادی الطریق جرت، إنما هو _ و الله _ الفجر أو البجر (ضرب مثلاً لمن یسیح فی غمرات الدنیا). قال: فقلت: خفض علیک یا خلیفة رسول الله٦ فإن هذا یهیضک (یوذیک) إلی ما بک، فوالله ما زلت صالحاً مصلحاً، لا تأسی علی شئ فاتک من أمر الدنیا، و لقد تخلیت بالامر وحدک، فما رأیت إلا خیراً».

[١٠]. تمهید الاوائل و تلخیص الاوائل، ص٤٩٧: «ثم أجاب طلحة لما قال له تولی علینا فظاً غلیظاَ ماذا تقول لربک إذا لقیته قد فرکت لی عینیک و دلکت لی عقبیک و جئتنی تلفتنی عن رأیی و تصدنی عن دینی و الله لتترکن عضیهته أو لأنفینک فی کلام له طویل أقول إذا سألنی ولیت علیهم خیراً أهلک، ثم قال: والله لتألمن النوم علی الصوف الأذربی کما یألم أحدکم النوم علی حسک السعدان یا هادی الطریق جزت إنما هو البحر أو الفجر فی کلام له قد ذکرناه فی غیر هذا الموضع».