نزول قرآن در حوادث و اسباب گوناگون مخالف روایت مذکور است؛ مانند نزول آیه ظهار در مدینه، لذا نزول آن پیش از هجرت در مکه و خبر دادن از آن ماجرا چگونه ممکن است. در قصص قرآن کریم از این گونه موارد بسیار است.[٢]

در پاسخ باید گفت:

اولاً، وجود سبب نزول در باره بسیاری از آیات، تنها دلالت بر نزول تدریجی قرآن می‌کند و دلالتی بر نفی نزول دفعی آن ندارد؛ زیرا «اثبات الشئ لایوجب/لایستلزم نفی ما عداه»[٣]. علامه طباطبایی بر این باورست که آیات «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةٍ مُبارَکَةٍ»، «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» و «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ..» ناظر به نزول تمامی قرآن است[٤] و آیات «وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَی النَّاسِ عَلی مُکْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِیلًا» و «.. لَوْ لا نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً..» و نیز آیات و روایات بسیاری که متضمن شان نزول آیات است، بیانگر نزول تدریجی است. وی این دو دسته از آیات را منافی یکدیگر نمی‌داند؛ زیرا قرآن را علاوه بر نزول تدریجی، دارای نزول دفعی نیز می‌داند.[٥]

ثانیاً، شیخ طوسی در تفسیرش در ذیل آیه «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ..» در پاسخ به این اشکال می‌نویسد که این امر در قرآن کریم امکان دارد؛ مانند آیه «و نادی أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابَ النَّارِ..»، أی إذا کان یوم القیامة، یعنی هنگامی که روز قیامت فرا رسد، «و نادی أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابَ النَّارِ». و نیز آیات «وَ لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللهُ بِبَدْرٍ وَ أَنْتُمْ أَذِلَّةٌ..» و «لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللهُ فِی مَواطِنَ کَثِیرَةٍ وَ یوم حُنَیْنٍ..» که می‌نویسد:

علی إذا کان وقت کذا أنزل «لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللهُ»؛[٦]

[١]. معرفة علوم الحدیث، ص١١٩تا ١٢٢؛ الفوائدالرجالیة، ص٣٤.

[٢]. ر.ک: التبیان، ج٢، ص١٢١ و ج١٠، ص٣٨٥:«إن الله تعالی أنزل جمیع القرآن فی لیلةا لقدر إلی السماء الدنیا، ثم أنزل علی النبی٦ بعد ذلک نجوماً».

[٣]. التبیان، ج٢، ص١٢١؛ مجمعالبیان، ج٢، ص٤٩٧ و ج١٠، ص٧٨٦؛ فقه القرآن، ج١، ص١٧٩.

[٤]. سوره بقره آیه ١٨٥؛ إقبال الأعمال، ص١٠٩.

[٥]. مسالک الأفهام، ج١، ص٣٣٠؛ تفسیرشریف لاهیجی، ج١، ص١٦٦ و ج٤، ص٨٣٠؛ الصافی، ج٤، ص٤٠٣؛ نورالثقلین، ج١، ص١٦٦و ج١، ص٣١١ و ج٤، ص٦٢٠؛ وسائل الشیعة، ج١٠، ص٣١٦؛ البرهان، ج١، ص٣٩٠و ٣٩١ و ج٥، ص١٢؛ بحارالأنوار، ج٩، ص٢٣٧ و ج١٨، ص٢٥٠ و ج٨٢، ص٥٢؛ کنزالدقائق، ج٢، ص٢٤٤ و ج٣، ص٢٧.

[٦]. تصحیح الاعتقاد، ص١٢٣.