١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٩ - استدلال روایی شیخ صدوق بر نزول دفعی قرآن کریم و نقد ادلّه مخالف اند

و تقیه دانست؛ زیرا روایات و اقوال عامه در این موضوع چند دسته است:

دسته اول، روایت ابن جبیر از ابن عباس:

نزل القرآن جملة واحدة فی لیلةالقدر و کان الله عز وجل ینزل علی رسول الله٦ بعضه فی أثر بعض.[١]

دسته دوم، روایت سدی از ابن عباس‌:

أنه کان ینزل إلی السماء الدنیا فی لیلة القدر ما یحتاج إلیه فی تلک السنة جملة واحدة ثم ینزل علی مواقع النجوم إرسالاً فی الشهور و الأیام.[٢]

دسته سوم، دیدگاه شعبی و محمد بن إسحاق که ابتدا نزول قرآن را در شب قدر دانسته‌اند.[٣] لذا احتمال تقیه منتفی است.

اعتماد شیخ صدوق به حدیث شاذ در مسأله نزول قرآن[٤]

تفرد ثقه در نقل حدیث و مخالفت آن با روایات دیگر راویان دو رکن حدیث شاذ است.[٥] لذا روایت حفص، شاذ نیست؛ زیرا از یک سو شیخ صدوق، از أجلای ثقات در نقل آن متفرد نیست و ثقاتی چون علی بن ابراهیم، کلینی و عیاشی نیز آن را نقل کرده‌اند و متن روایت صدوق با روایات ایشان، تفاوت اساسی ندارد. پس از شیخ مفید و سید مرتضی روایاتِ نزول دفعی و تدریجی، شهرت روایی یافته‌اند؛ چرا که شیخ طوسی در تفسیرش روایت ابن عباس، ابن جبیر و حسن بصری که موافق روایت حفص است را نقل کرده و آن را به امام صادق٧ نیز نسبت داده است.[٦] طبرسی و قطب راوندی، نیز در موضع شیخ طوسی قرارگرفته‌اند.[٧] سید بن طاووس نیز به آیه «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ..» و روایت نزول دفعی و تدریجی استناد کرده است.[٨] در قرون میانی نیز روایت حفص نزد فاضل جواد، شریف لاهیجی، فیض کاشانی، حویزی، حرعاملی، سید هاشم


[١]. الکافی، ج١، ص٣٥، ٤٦، ٤٧؛ تهذیب الأحکام، ج١، ص١٧٧، ٢٣١؛ الإستبصار، ج١، ص٢٦، ١٥٢، ١٨٠.

[٢]. قاموسقرآن، ج٧، ص٤٧.

[٣]. تفسیرالقمی، ج١، ص٦٦ و ج٢، ص٢٩٠ و ج٢، ص٤٣١؛ الکافی، ج٢، ص٦٢٩؛ تفسیرالعیاشی، ج١، ص٨٠؛ و ر.ک: «اعتماد شیخ صدوق به حدیث شاذ در مسأله نزول قرآن».

[٤]. همان، ج١٠، ص٣١٦.

[٥]. السنن الکبری، ج٦، ص٥١٩؛ جامع البیان، ج٢، ص٨٥ و ج٣٠، ص١٦٦.

[٦]. مجمع البیان، ج٢، ص٤٩٧.

[٧]. مجمع البیان، ج١٠، ص٧٨٦ و ج٢، ص٤٩٧؛ مفاتیح الغیب، ج٥، ص٢٥٢.

[٨]. تصحیح الاعتقاد، ص١٢٥.