ميليون كتاب دارد، رنگ وحدت بدهيم و بگوييم. يك كتابخانه است، درست است كه مجموع ده ميليون كتاب، يك كتاب خانه بيش نيست، اما اين «يك»، واحدِ اعتبارى و ذهنى و قرار دادى است كه به يك كتاب خانه ده ميليون جلدى يا صدهزار جلدى و ده هزار جلدى و صد جلدى نيز صادق است و فزونى كتاب و كاهش آن تأثيرى در صادق «يك» نمى كند.

اين جاست كه در فلسفه اسلامى بحثى است به نام «وحدت حقيقى» كه شئ واقعاً از وحدت برخوردار است مانند فردى از انسان يا از درخت و «وحدت اعتبارى» كه وحدت آن يك امر قرار دادى و ذهنى است و واقعيتى جز در ذهن ندارد.

بنابراين، جامعه اى كه در آن اختلاف طبقاتى حاكم است، واحد حقيقى نيست تا وحدت تضاد آن نيز حقيقى باشد، بلكه وحدت تضاد در آن بسان وحدت خود جامعه، اعتبارى و قراردادى است و هيچ فيلسوفى از چنين وحدت ها پروايى ندارد كه ماركسيست آن را به رخ ما بكشد.

خلاصه، وحدت خود طبقه سرمايه دار وحدت اعتبارى است هم چنان كه وحدت طبقه كارگر يك وحدت اعتبارى است تا چه رسد كه وحدت اين دو طبقه وحدتى است اعتبارى از دو واحد اعتبارى. و وحدت تضاد در واحدهاى حقيقى ممنوع است نه در واحدهاى اعتبارى.

گذشته از اين، تضادهاى اجتماعى شبيه تضادهاى فلسفى است نه منطقى، شبيه اختلاف دو عنصر يا دو نيرو در يك جسم مى باشد نه دو