شما مى توانيد پايه استوارى سخن مائو را با مطالعه در گياهان و درختان ارزيابى كنيد آيا تأثير اشعه خورشيد و مواد قندى زمين و اثرات حيات بخش آب، كمتر از تأثير درونى اشياء است؟ يا اين كه اگر قوى تر و نيرومندتر از آن نباشد، كمتر از آن نيست، در اين صورت چگونه مائو اين گونه از علل را علت ثانوى به حساب مى آورد و تضاد را علت اولى مى خواند.

بى پايه تر از اين، سخنى است كه بعداً مى گويد:

«ماترياليسم ديالك تيك، با تئورى علل يا نفوذ خارجى كه بهوسيله ماترياليسم مكانيستيك متافيزيكى و اعتقاد عاميانه تكامل تدريجى مطرح مى شود با شدت مى جنگد، بديهى است كه اسباب خارجى تنها مى تواند باعث حركت مكانيكى اشياء باشد، رشد ساده گياهان و حيوانات و تكامل كمّى آن ها نيز اساساً به خاطر تضاد داخلى آن هاست، به همين طريق تكامل اجتماعى هم علل درونى دارد نه برونى».[٢]

مائو در اين سخن ميان شرط و زمينه و علل مؤثر فرقى نگذارده است، برخى از علل خارجى، شرط تغيير و دگرگونى مى باشند; مثلا تخم مرغ در شرايط خاصى از حرارت، تبديل به جوجه مى شود و حرارت در اين مورد زمينه ساز است. اما هر علت خارجى زمينه ساز نيست بلكه واقعاً جزء علل مؤثر مى باشد; مثلا هرگز نمى توان اشعه

[١] همان، ص ٥ .
[٢] همان .