خلاصه، مانع ندارد كه گوشه لباس من سياه و گوشه لباس شما سفيد و يا گوشه لباس من امروز سياه و همان گوشه فردا سفيد باشد، آنچه محال است اين است كه گوشه لباس فردى در يك لحظه دو رنگ داشته باشد، هم چنين آنچه محال است اين است كه يك شئ در يك لحظه هم موجود و هم معدوم باشد، اما شيئ در زمان ديگر معدوم و يا شيئ در زمانى موجود، و شئ ديگرى در همان زمان معدوم باشد، هرگز ممنوع نيست.

انتقاد ديالك تيسين ها از مسئله امتناع اجتماع ضدين، ناشى از عدم رعايت شرايط امتناع اجتماع ضدين و نقيضين است و آن ها را در نظر نمى گيرند آن گاه شروع به انتقاد مى كنند.

مواردى را كه دكتر ارانى در رساله ماترياليسم ديالك تيك[١] و يا ژرژپوليتسر در كتاب اصول مقدماتى فلسفه[٢] يادآور شده اند و آن ها را از قبيل اجتماع ضدين و يا نقيضين انديشيده اند بر دو نوع است: يا از مقوله تضاد مى باشند ولى فاقد شرايطى هستند كه منطق، براى امتناع اجتماع ضدين و يا نقيضين يادآور شده است و اگر آنان از اين شرايط خصوصاً از شرايط وحدت موضوع و وحدت زمان آگاهى داشتند هرگز اين موارد را از قبيل اجتماع ضدين و يا نقيضين نمى شمردند و يا اصلا از مقوله تضاد منطقى نبوده و از قبيل «تزاحم» مى باشند و تفاوت تضاد و تزاحم در درس سوم روشن گرديد.

[١] بحث وحدت ضدين، ص ٦٦ .
[٢] ص ١٧٣-١٧٦ .