هگليسم و به دنبال آن ماركسيسم تمام حركت ها را ناشى از تضاد درونى مى داند، ريشه نباتات و حيوانات و يا تكامل انديشه ها را به تحريك تضادهاى داخلى توجيه مى كند، حتى توسعه جامعه ها را به اين ترتيب مى انديشد، تاريخ زندگى اقوام از نظر آنان، پيوستگى نيروهايى است كه با يكديگر در نبرد هستند تا نيروى بزرگ ترى را ظاهر سازند.

توضيحى درباره مثلث هگل

هگل براى اثبات مثلث خود در طبيعت و فكر، از طريق انقلاب وجود مطلق به وجود مقيد، و يا آميختگى وجود و عدم در حركت، وارد شده و مباحث بس پيچيده و دشوارى را مطرح كرده است كه بحث و گفتوگو در آن ها براى ما لزومى ندارد ما براى توضيح مقصود او از يك رشته مثال ها كمك مى گيريم كه خود هگل و ماركس و لنين از آن ها كمك گرفته است و اين مثال ها مى توانند فرضيه مثلث هگل را در تكامل پديدها و انديشه ها و جامعه ها براى همگان روشن سازند، شما مى توانيد مراحل سه گانه، توليد و تنازع و تركيب را در مثال هاى زير اعم از طبيعى و فكرى و اجتماعى مشاهده كنيد.

١ـ دانه اى در دل زمين كاشته مى شود اين همان مرحله «تز» است،

[١] ماركس و ماركسيسم، ص ٢١ . علت اين كه هگل از نخستين مرحله به لفظ «تصديق» تعبير مى آورد اين است كه در نزد وى، حكم ذهن و عين يكى است و در آينده در اين قسمت توضيحى خواهيم داد.