حاصل مى گردد، در موسيقى هم صداهاى زير و صداهاى بم و صداهاى بلند و صداهاى كوتاه با هم تركيب مى شوند و نغمه هاى مختلفى به وجود مى آورد تا يك آهنگ واحد توليد شود، مكالمه هم با تركيب حروف صدادار و بى صدا درست مى شود سرانجام وحدت از چيزهاى كامل و ناقص و از توافق و عدم توافق و هماهنگى و عدم هماهنگى به وجود مى آيد.[١]

آنچه بيان گرديد، مشروح سخنان هراكليت فيلسوف پانصد سال پيش از ميلاد است كه مادى ها بدون كوچك ترين دليل او را، مادى مى دانند بلكه او را پيشواى مادى ها و پايه گذار ديالك تيك مى انديشند و هيچ نوع دليل روشنى بر مادى بودن او ندارند.

ب ـ مرحوم صدرالمتألهين در اسفار بحث مبسوطى درباره تركيب جسم از عناصر و قواى مختلف دارد كه نقل آن ها مايه اطاله سخن است و در درس گذشته دو قانون فلسفى پيرامون تضاد از او نقل كرديم كه خلاصه آن ها اين بود:

اگر در جهان طبيعت، عناصر گوناگون و نيروها و كشش هاى گوناگون نبود، هرگز فيض الهى ادامه پيدا نمى كرد و انواع پديده هاى گوناگون به وجود نمى آمد[٢] مولوى مى گويد:

[١] پل فولكيه، رساله ديالك تيك، ترجمه گل گلاب(خطى).
[٢] در اسفار، ج ٧، ص ٧٧ متون قوانين فلسفى به قرار زير است:
لولا التضاد لما دام الجود عن المبدأ الجواد;
لولا التضاد لما صح حدوث الحادثات;
لولا التضاد لما صح الكون والفساد.