تضادهاى اجتماعى كه ماركسيسم در بحث هاى اقتصادى خود، از آن دم مى زند، شبيه (البته شبيه) تضاد موجود در آفرينش انسان و جهان و طبيعت است و هرگز وجود تضاد طبقاتى گواه بربطلان قانون امتناع اجتماع ضدين يا نقيضين نيست. ماركس به پيروى از هگل تاريخ عالم را تابع طرح و الگوى نيروهاى متقابل، موسوم به ديالك تيك مى داند; با اين تفاوت كه، هگل تضاد را مربوط به دولت ها و ملت ها مى داند در حالى كه ماركس آن را در مورد طبقات به كار مى برد و مى گويد:

«پيشرفت تكنولوژى در جامعه سرمايه دارى يك افزايش دائمى در امر توليد آن جامعه به وجود مى آورد و افزايش ثروت در طبقه اى كه مالك وسايل توليد است فاصله عظيمى ميان آن و طبقه كارگر به وجود

[١] همان، خطبه ١٨٤ .