از اين بيان ها به روشنى استفاده مى شود چنين تضادى پايه ادامه فيض وجود، و زيبايى طبيعت و تنوع موجود است و اين تضاد، نه تنها محال نيست بلكه ستون نيرومند جهان هستى است.

٣ـ روان انسان از نيروهاى مختلف تركيب شده است

از نظر فلاسفه اسلامى نه تنها جسم انسان با عناصر و نيروهاى گوناگون به هم آميخته است بلكه روح و روان او با غرايز گوناگون و خواسته هاى متضاد عجين گرديده است و انسان مظهر سلطه هاى مختلف و پايگاه نيروهاى يزدانى و اهريمنى و يا به تفسير صحيح تر مركز تجمع قواى عقلانى و نفسانى، الهى و شيطانى مى باشد، و عظمت

[١] يعنى آن گاه مرگ موجود زنده اى فرا مى رسد كه موجود تعادل قوا و عناصر مختلف را از دست و به اصطلاح آنان مثلا سودا برصفرا غالب آيد و به قول سعدى:
گر يكى زين چهار شد غالب *** جان شيرين برآيد از قالب