سرانجام سير تحول جامعه را فقط از راه تضاد و كشمكش و جنگ ممكن انديشيد و اين ميراثى بود كه آن را به گونه اى از تضاد ديالك تيك هگل و به نحوى از تئورى داروين به ارث برد.

و به قول برخى ماركس، يك مؤلف هشيار و قوى است، نه يك مبتكر، وى مفهوم طبقه اجتماعى را از «سن سيمون» و نفى مالكيت اجتماعى را از سوسياليست هاى پيش از خود از قبيل «اوون» و ماترياليسم را از فويرباخ و ديالك تيك را از هگل گرفت و هر دو ـ ماترياليسم ديالك تيك ـ را به هم پيوند داد. علت گسترش فلسفه وى هم پشتيبانى او از سوسياليسم و مبارزه هاى كارگرى است و اگر چنين پشتوانه اى نداشت براى فلسفه او جز در كتاب خانه ها جايى نبود.

نبوغ ماركس در التقاط و انسجام و بناى ايدئولوژى براساس جهان بينى ديگران بود، و خود هرگز چندان اصل محكمى را كشف و يا پى ريزى نكرده است.

او براى اثبات اصالت مكتب خود در مواردى بر استادان و پيشتازان بر او، خرده گرفته و خواسته است كه از اين راه به يك نوع نوپردازى دست بزند.

آيا ديالك تيك ماركس غير از ديالك تيك هگل است؟

ديالك تيك يك رشته اصول و قوانين و به تعبير صحيح تر: جهان بينى است كه در اين كتاب در ظرف چند درس، مورد بررسى قرار خواهد گرفت. ماركس به تلويح يا تصريح مدعى است كه ديالك تيك او غير از ديالك تيك هگل است و لذا مى گويد ديالك تيك استاد، روى