آن همه حركت ها با اشكال پست و عالى خود تشكيل دهنده يك حركت واحد در كل طبيعت است به گونه اى كه همه حركت ها در يك حركت ادغام مى شوند؟ آيا از حركت افتادن يك جزء مساوى با از حركت افتادن و نابود شدن كل است.

ماركسيسم بسان ديگر مكتب ها به حركت هاى مختلف و متنوع كه از نظر كيفى (ماهوى) با هم اختلاف دارند اذعان دارند و هر نوع حركت را به حركت هاى ديگر در طول زمان قابل تبديل مى داند.

چيزى كه ماركسيسم بر آن مى افزايد اين است كه وى مدعى است همه اين حركت هاى مختلف، تشكيل دهنده يك سيستم حركت واحدى در طبيعت است به گونه اى كه همه اين حركات در آن ادغام مى شوند.

آيا واقعاً جريان چنين است؟ يا اين كه با اعتراف به اتصال اجزاى ماده و اين كه ميان اجزاى آن خلئى، فاصله اى وجود ندارد و هم چنين حركت تمام پديدها در طول زمان به هم پيوسته است، هرگز تمام حركات جهان در يك سيستم ادغام نمى شود بلكه در طبيعت در كنار يك حركت عمومى حركات ديگرى داريم كه با آن حركت عمومى هم عرض بوده و با پايان يافتن آن لطمه اى به حركت عمومى وارد نمى شود.

[١] آفانا سيف، اصول فلسفه ماركسيسم، ص ٣٧ .